Euskara

Hizkuntza baten mekanismo sintaktiko sortzaileak propioak dira, eta erabiltzen duté hizkuntz barneko materiala

Txopi-k, orain hiru egun , egiten zuén azken galdera hau (ikus atzokoa eta herenegungoa ): - Zergatik da onartzen atzerriko lexikoa baina ez da onartzen atzerriko, demagun, morfologia edo sintaxia? [Txopi] Puntu horretaz, gogora daigun ondorengo sarrera: - Errazago instalatzen da hizkuntz barneko materiala Nahiz-eta ez den hain arraroa ze hizkuntzek onar ditzaten baliabide sintaktikoak ti beste hizkuntza batzuk , mailegu sintaktikoa errazago instalatuko da noiz izan baita inoiz erabilia an ber hizkuntza , formalki bada ere (akaso beste erabilera batean). Kontuan har dezagun ze baliabide sintaktikoen erabilera-maiztasunak altuak izaten direla respektu bestelako hitzak, eta hortaz, baliabidea bera neurri batean "etxekoa" izateak erraztu dezake bidea. Aurreko mezuko aipu horren jarraian, Winfred P. Lehmann hizkuntzalariak honako hau dio ( hemen ): One may speculate, for example, that they (" ki " perpausak) were readily adopted because of the earlier presence in Turkish of a native particle " ki " indicating attributive relationship . Latinak ere, noiz hasi zen erabiltzen baliabide prepositibo bat afin adierazi genitiboa, ez zuen inondik mailegatu, baizik egokitu baitzuen " de " preposizioa, zein bázen lehendik ere erabiltzen an beste funtziorik. Ber gauza gertatu zen kin baliabide datiboa: " ad ", zein latinak zuen egokitu ti erabilera adlatiboa. Badirudi ze hizkuntza batean hobeto instalatzen dira bertan noizbait erabilitako baliabideak (formalki bada ere) ezenez inoiz ez erabilitakoak. Eta, pensatzekoa da ze, estrukturak mailegatzean ere, berdin gertatuko da: Just as we assume that the Persian "ki" was favorably regarded by Turkish speakers because of their somewhat similar native pattern, we might also propose that foreign patterns are more readily adopted when comparable constructions are already found in the language . These may well be chance similarities, like " ki " in Turkish; or they could be found in residues due to incomplete change , or in patterns due to marking. Investigation of further inconsistencies in specific languages, their possible reasons, and their effects on the language will contribute greatly to our understanding of change in language. Euskaran bádaude zenbait baliabide eta estruktura prepositibo (zein, hala ere, gehiago landu behar diran), eta horietan oinarrituaz, saiatu beharko ginake gradualki sakontzen an norabide prepositibo hori, horretarako erabiliz, ahal delarik, hizkuntz barneko materiala eta mekanismoak . Irizpide horren arabera, eta adibidez destinatiboa emateko (destinatiboa, modu zabalean ulertua), interesgarriagoak izan daitezke baliabideak nola " xede " ézi baliabide mailegatuak nola " per " (ikus " xede " destinatiboaren adibideren bat an aurreko mezua ). Jakina, hizkuntza baten mekanismo sintaktiko sortzaileak propioak dira , eta erabiltzen duté hizkuntz barneko materiala .  balbula 2022/09/29 - 00:00:00

Ez, euskara ez da "endekatzen" gaiti bilatu komunikazio potenteago bat, baizik ahalduntzen eta indartzen, eta hala eginez, ohoratu egiten da hizkuntza eta bere izaera, bere izaera komunikatiboa

 balbula 2022/09/28 - 00:00:00

Baina, batzutan, evoluzio hori ez da batere erraza gaiti arazo intra eta extralinguistikoak ze oztopatzen dutén aldaketa guztiz natural, normal eta garatzaile hori

 balbula 2022/09/27 - 00:00:00

Domene (2011) mintzátuz gain jatorri demostratiboa te -o- eta -e- morfemak (kasu honetan barné estruktura morfologiko nominala)

 balbula 2022/09/26 - 00:00:00

"-zu" eta "-e" modifikatzaileen esanguretako bat izan zitekén pluralizatzailea, zeinekin sortu zirén izenorde pluralak

 balbula 2022/09/25 - 00:00:00

"da" partikula orobat referitzen da ki objetu indirektoa: "da - kar - ki - da - zu"

 balbula 2022/09/24 - 00:00:00

de Rijk (1992) saiatu zen erakusten ze "da-" aurrizkia etorriko litzake ti "da" hitz zahar bat zeinen esangura izanen zén "orain"

 balbula 2022/09/23 - 00:00:00

"da" izanen litzaké forma oso zahar bat (akaso hizkuntzaren lehenengoetarikoa), zein gelditu dén fosildua bat barné "izan" aditza

 balbula 2022/09/22 - 00:00:00

sagar da kar ki zu da > sagar da kar ki zu t > sagar ha dakarkizut > sagarra dakarkizut

 balbula 2022/09/21 - 00:00:00

Givón (1976): "When clitic anaphoric pronouns and/or pronominal agreement are diachronically young, (...) their inmediate source, demonstrative pronouns, is more transparent."

Atzokoan amaitzen genuén gure sarrera esánez ze: Givón-ek mekanismo horretan [nondik sortzen dirén aditz-konkordantziak kin sujetua] zehazten dú aurreneko urrats bat non tipikoki aurkituko genituzké izenordain demostratiboak . Eta Givón-ek (1976), beherago, gaineratzen du ze: When clitic anaphoric pronouns and/or pronominal agreement are diachronically young , their etymological link to independent pronouns and their inmediate source, demonstrative pronouns, is more transparent . [Givón, 1976] Esan nahi baita ze, lehenengo begiratu batean bederen, bilatu beharko genuké aditz kokordantzien jatorria an erakusle zaharrak . Edo, bestela esanda, printzipioz espero genuke aurkítzea erakusle zaharrak azpi aditz-konkordantzia tipikoki higatu horiek .  balbula 2022/09/20 - 00:00:00

Gómez (1994): "Pertsona-markak izenordain uztartuak dira"

 balbula 2022/09/19 - 00:00:00

Becker (an Givón, 1979:210): "..., the diachronic process is really from 'topic + subject' to 'subject + agreement'."

Ikusten genuén atzo eta herenegun nóla Givón-ek (1979:38-39) aztertzen zuén mekanismo sintaktiko historiko oso zabaldu bat nondik sortuko zirén adizki berri batzuk zein konkordatzen zirén kin sujetuak : ... the historical process by which subject topic-shift ("left-dislocation") constructions eventually change into "neutral', subject constructions with grammatical agreement . [Givón, 1979:38] Prozesu hori laburbiluz , Givón-ek berak jasotzen du an bere 1979ko liburua (" On undertnding grammar ") ondorengo komentarioa ti Pete Becker hizkuntzalaria (an komunikazio personal bat): As Pete Becker (personal communication) points out, the diachronic process is really from topic + subject to subject + agreement . [an Givón, 1979:210] Bestela esanda, prozesu historiko oso zabaldu horretan, sujetu zahar (pronominal) bat bihurtzen dá aditz-konkordantzia , bitarten hasierako topikoa bihurtzen dén sujetu berria . Horrek, esan gabe doa, eman ahal ditú arrasto argiak gain posizio zaharra te sujetua respektu aditza .  balbula 2022/09/18 - 00:00:00

Givón (1979): "Such a diachronic development is exceeding]y common in natural language, ..."

Givón-ek berak (1979:38-39) honela laburbilduko zuén atzoko bilakaera diakronikoa zeinen buruan sortzen zirén horiek-konkordantziak arten sujetuak eta aditzak : ... the historical process by which subject topic-shift ("left-dislocation") constructions eventually change into "neutral', subject constructions with grammatical agreement . [Givón, 1979:38] Givón-ek berak dioenez, bilakaera hori dá guztiz ohikoa arten munduko sintaxiak : Such a diachronic development is exceeding]y common in natural language, ... [Givón, 1979:38] hainbeste ze galdera jarraian datorkigu: .., so much so that one is entitled to ask ... [Givón, 1979:38] Galdera, esan nahi baitá galdera funtzionalista , dá: Zergátik?  balbula 2022/09/17 - 00:00:00

Givón (1976): "... this chapter deals with the diachronic rise of pronominal agreement. That is, the genesis of subject and object affixes (inflections, 'indexing') on the verb."

Ikusten genuén atzo nóla chomskyarrek ez diren saiatu ere egiten azaltzen nóndik, nóla eta zertárako sortu zirén hóriek konkordantziak arten sujetuak eta euren aditzak . Sinpleki konkordantzia horiek esleituko liraké an posizio imaginario batzuk, ez dakigu nondik sortuak: Beraz, konkordantzia ... bestegabe agertzen da noiz sujetua eta aditza kokatzen dirén an euren posizio horiek, esan nahi baita ze posizio horietan konkordantzia esleitzen zaio ki aditza , eta bukatu da istorioa . Givón funtzionalista, ordea, saiatu zen aurkitzen halako konkordantzien sorrera diakronikoa afinda azaldu nóndik eta nóla sortu ziren : ... this chapter deals with the diachronic rise of pronominal agreement . That is, the genesis of subject and object affixes (inflections, 'indexing') on the verb . [Givón, 1976] Gainera, halako sorrera eta evoluzio diakronikoek (neurri batean) erakutsi ahal duté sintaxi zaharra .  balbula 2022/09/16 - 00:00:00

Adibidez, ¿nóla azaltzen dirá konkordantziak arten sujetua eta bere aditza?

 balbula 2022/09/15 - 00:00:00

Givón (1979): "[the traditional transformationalist approach to "independent syntax"] ... does nothing to further our understanding as to why the grammar of human language is the way it is."

 balbula 2022/09/14 - 00:00:00

Zér egiten dute hizkuntzalari chomskyarrak noiz ikusten duten ze munduko sintaxi gehienak kokatzen duté sujetua (S) lehenago ze aditza (V) eta objetua (O)?

 balbula 2022/09/13 - 00:00:00

Zér egiten duté hizkuntzalari funtzionalistek noiz ikusten duten ze munduko sintaxi gehienek kokatzen duté sujetua (S) lehenago ze aditza (V) eta objetua (O)?

 balbula 2022/09/13 - 00:00:00

Zér egiten dute hizkuntzalari chomskyarrak noiz ikusten dute ze munduko sintaxi gehienak kokatzen duté sujetua (S) lehenago ze aditza (V) eta objetua (O)?

 balbula 2022/09/12 - 00:00:00

Futrell, Levy eta Gibson (2020): "A growing consensus in functional linguistics is that the universals of human language are best explained in terms of pressures having to do with communicative efficiency."

Amaitzen genuén atzoko sarrera esánez. Teoria buru-parametriko chomskyar-biologikoak ezin du azaldu kontu bat hain zentrala an realitate linguistikoa nola dén bere joera diakroniko orokorra aldé VO . Kontrara, hala joera diakroniko orokor hori nola joera orokor edo universal guztiak aski ongi azal daitezke an terminuak te efizientzia komunikatiboa azpi baldintza komunikatibo aldakorrak . Ikus daigun zér dioskuen Futrell, Levy eta Gibson autoreek an euren 2020ko artikulua titulatzén: A growing consensus in functional linguistics is that the universals of human language are best explained in terms of pressures having to do with communicative efficiency . [Futrell, Levy eta Gibson, 2020] Bai, hori bái dela bidea ki saiatu aztertzen eta ulertzen zergátik sintaxiak dirén nola diren (saiatuko gara neurri batean lantzen aipatutako artikulu hori an ondorengo sarrerak).  balbula 2022/09/11 - 00:00:00

Nabigatu euskaraz