Euskara

Bádirudi ze, garai batean, VSO ordenak ez zirela batere salbuespenezkoak

 balbula 2021/10/28 - 00:00:00

Hala OVS nola VOS nola ere VSO (kin SVO alternatiboa) azal daitezke bidéz sujetu thematiko orohar oso eskuragarriak (askotan eliptikoak) an zirkunstantzia gehienetan ondo kontextualak

 balbula 2021/10/28 - 00:00:00

Bádirudi ze, garai batean, sintaxiak aldatzen zirén gehiago ki VSO (beti ere kin aukerako SVO topikalizatua) zein ki SVO propioki

 balbula 2021/10/27 - 00:00:00

Newmeyer (2000): "... [Jon Aske] points to discourse-based pressure for the development of a focus position after V in OV languages, leading ultimately to VO order."

 balbula 2021/10/26 - 00:00:00

Kwuakw'ala, Garrwa, Romani (Welsh), Masakin, Barambu eta ... Grekera modernoa

 balbula 2021/10/25 - 00:00:00

Tepehua (Huehuetla) mintzairak ere probableki garatu dú SVO ordena nagusi alternatiboa (kin lehenagoko VSO)

Itzul gaitezen ki zerrenda e 13 mintzaira non díren existitzen bi ordena nagusi: VSO eta SVO ( 13ko zerrenda ganik Dryer & Haspelmath an aeuren atlasa online). Zerrenda horretatik revisatu ditugu jada 6 sintaxi ( 3 austronesiko, 2 semitiko eta 1 berber ) zeinen protosintaxietan ez zen agertzen SVO, halan-ze ulertu beharko dugu ze mintzaira horiek garatu duté bigarren ordena sintaktiko bat (SVO) zein dún markatzen norabide bat, norabide asimetriko bat alde ordena diskursiboki progresiboagoa . Gaur begiratu bat bota nahiko genuke ki beste 13 hizkuntz horietako bat (zazpigarrena): Tepehua (Huehuetla) , zein, nola ikusi ahal den an "The World Atlas of Language Structures Online" (Dryer, Matthew S. & Haspelmath, Martin 2013), dén mintzaira bat ti familia totonakoa : Ikusten dugu, bestalde, ze familia Totonako-Tepehuak dú orohar erakusten lehentasuna aldé ordena adizlehena , nahiz ordena hori izán, ohi denez, pragmatikoki flexiblea : Eta gauza da ze flexibilitate pragmatiko hori dá ate zabal-ireki bat ki garátu SVO alternatiboa (kin lehenagoko VSO, zein dén kasu honetako ordena adizlehena), hola sórtuz egungo sintaxi mixtoa non ezin den erabaki ordena nagusi bat arten VSO eta SVO. Bestalde ikusten dugu ze ordena orokorra arten S eta V ( non sartzen diren esaldi intransitiboak ere ) dú jarraitzen izáten VS (eta ez SV): Horrek areago sostengatzen du gure ideia eze mintzaira Tepehua-Huehuetla dú garatu bere SVO ordena abíatuz ti VSO ordena nagusi bakar bat , eta jarráikiz norabide orokorra aldé ordena diskursiboki burulehenagoak .  balbula 2021/10/24 - 00:00:00

Ber mekanismoa, hain komuna nola naturala azpi baldintza komunikatibo orokorrak

Genuén aipatzen atzo ondorengo pasartetxoa non Besnier (1986) dún laburbiltzen mekanismo komun eta natural bat ki pasatu ti VSO ki SVO bidéz reanalisia e topikoa ( tipikoki sujetua baita) nola sujetu sintaktikoa: Bai, justuki ber mekanismo sintaktikoa zein Aldridge-k (2010) zigun deskribatzen an sarrera hau : Ber mekanismoa, hain komuna nola naturala azpi baldintza komunikatibo orokorrak .  balbula 2021/10/23 - 00:00:00

Besnier (1986) labúrbilduz Keenan (1979): "SVOX > VSOX > VOSX > VOXS"

 balbula 2021/10/22 - 00:00:00

Keenan (1979): "... the problem would quite obviously be more serious in a VOS language than in a VSO language, since more material in a VOS language would be present before the Subject was enunciated."

Ikus daigun ondorengo aipu luzea ti Edward L. Keenan (1979) an bere "On surface form and logical form", non autoreak razonatzen du zergátik orohar izanen litzake funtzionalki hainbat hobe baldin emanen balitz sujetua lehenda bere VP , esan nahi baita aurré bere predikatua ( azpi baldintza komunikatibo orokorrak , eta ez bereziki kontextualak): Thus if the VP preceeds the Subject , hearers will have to suspend an exact interpretation for it until the Subject is enunciated . [Keenan, 1979] Pasarte horretan, Keenan orobat mintzo da gain " temporary memory ", non gorde beharko litzaké predikatuko materiala artio predikatu horren ... ... referents can be established bay the Subject. [Keenan, 1979] zein gertatuko baita justuki an bukaera e esaldia. Areago, arazo horiek gradatzen ditú noiz dioen ze ... ... the problem would quite obviously be more serious in a VOS language than in a VSO language , since more material in a VOS language would be present before the Subject was enunciated . [Keenan, 1979] halan-ze prozesamendu-arazoak izanen liraké serioagoak edo gutxio serioak segun hizkuntzaren hitz-ordena izán (kanonikoki) sujetuazkena ( VOS ) edo ez hain sujetuazkena ( VSO ). Dá justuki ber argumentua e atzerakarga , baina aplikatua ki sujetua ( gure buru diskursiboa ) respektu predikatua gure ( gure osagarri diskursiboa ).  balbula 2021/10/21 - 00:00:00

Eta justuki marko direkzional horretan kokatu beharko genituzké ordena austronesiko mixtoak arten VSO eta SVO: Batak (Karo), West Coast Bajau eta Bontok (No dominant order)

Mintzátuz gain mintzaira austronesikoak , genioén ze Aldridge-k (2010) ... ... alde batetik, konstatatzen du ze SVO ordena dá innovatiboa respektu VSO eta VOS konservatiboagoak an sintaxi austronesikoak. Esan nahi baita ze sintaxi haietan SVO ordena ari da hedatzen gain lehenagoko VSO eta VOS ordenak, zein mantentzen ari dira an area akaso konkretu batzuk non gehiago konservatzen ari dirén ordena horiek; ... - ... eta bestetik, Aldridge dú proposatzen mekanismo sintaktiko bat , bide bat nondik evoluzionatuko zén SVO ordena: What I propose in this paper is that SVO has evolved from verb-initial order via topicalization of the subject . [Aldridge, 2010] Eta justuki marko direkzional horretan kokatu beharko genituzké ordena austronesiko mixtoak arten VSO eta SVO , zein, Dryer & Haspelmath-ek zehazten digutenez ( 13ko zerrenda ), dirá: - Batak (Karo) 600.000 (No dominant order) - West Coast Bajau 55.000 (No dominant order) - Bontok 41.000 (No dominant order) zeinen ordena mixtoak etorriko lirake ti ordena adizlehena , zeinen ondoan garatuko zén SVO nagusi alternatiboa ere .  balbula 2021/10/20 - 00:00:00

Aldridge (2010) gain norabide sintaktikoa an hizkuntza austronesikoak: "What I propose in this paper is that SVO has evolved from verb-initial order via topicalization of the subject."

Ikusten genuen atzo nóla Aldridge (2010) zúen proposatzen ... ... a diachronic scenario to account for the synchronic variation between SVO and verb-initial word order types in Austronesian languages. [Aldridge, 2010] Eta, irakurtzen genuenez , aipu horrek honela jarraitzen du: non, autoreak ... - ... alde batetik, konstatatzen du ze SVO ordena dá innovatiboa respektu VSO eta VOS konservatiboagoak an sintaxi austronesikoak. Esan nahi baita ze sintaxi haietan SVO ordena ari da hedatzen gain lehenagoko VSO eta VOS ordenak, zein mantentzen ari dira an area akaso konkretu batzuk non gehiago konservatzen ari dirén ordena horiek; ... - ... eta bestetik, Aldridge dú proposatzen mekanismo sintaktiko bat , bide bat nondik evoluzionatuko zén SVO ordena: What I propose in this paper is that SVO has evolved from verb-initial order via topicalization of the subject . [Aldridge, 2010] Mekanismo sintaktiko hori (" via topicalization of the subject . ") dá mekanismo hain logikoa , hain naturala non ez dugun ikusten zergátik ez litzaken izanen defektuzko bide universala ere ki mugitu ti estruktura kanonikoak kin sujetu atzeratuagoak (nola VSO edo VOS) ki SVO sujetulehena noiz baldintza komunikatiboak orokorrago bihurtzen diren. Basikoki, gauza dá ze VSO sintaxietan beti da posible kokatzea sujetua an lehenengo posizioa (lehenda aditza: Greenberg-en 6. universal linguistikoa) afin bete funtzio pragmatiko konkretu berezituak nola topikalizazioa , zein ez den baizik dislokazio sintaktiko modu bat non elementuák zein kanonikoki ez diren kokatzen an hasiera e esaldia (nola sujetua an VSO), díren mugitzen ki hasiera hori zatio arrazoi pragmatiko-diskursiboak (horrela, elementu hori bihurtu nahi da topiko referentziala an esaldia). Baina, akaso baldintza eta behar komunikatiboak aldatu ahala, sujetu topikalizatu horiek joan daitezke bihúrtzen aukera gerota ohikoagoak artio gramátikaldu (reanalizatu) lehenengo posizio hori nola defektuzko sujetu-posizioa , esan nahi baita posizio kanoniko berria (aditzosteko sujetu-posizioa bihur daiteke orain posizio pragmatiko berezitu bat, edo jarrai leike izáten ordena nagusi alternatibo bat, nola an 13 hizkuntzak zein komentatzen ari garen). Bai, mekanismo sintaktiko hori dá hain propioa e hizkuntza austronesikoak nola dén universala .  balbula 2021/10/19 - 00:00:00

Aldridge (2010): "This paper proposes a diachronic scenario to account for the synchronic variation between SVO and verb-initial word order types in Austronesian languages."

Jarráituz kin hitz-ordenak e hizkuntzak non ezin geinken ezberdindu oinarrizko ordena nagusi bat arten VSO eta SVO (zeren bi ordena horiek izanen liraké nagusi : 13 mintzaira), heltzen gara ki hizkuntza austronesikoak zein Dryer-ek aipatzen ditú hemen : A number of the Type 2 languages [gure 13 sintaxi mixto horiek] occur in genealogical groups that also contain VSO languages , such as Berber , Semitic , and various subgroups of Austronesian . Hor saiatzen ari gara kontéxtualizatzen hitz-ordena horiek an euren marko diakronikoa . Eta justuki hóri da plantemanedua e Edith Aldridge (2010) noiz referitzen den ki mintzaira austronesikoak an ondorengo artikulua, zeinen titulua nekez izanen litzake sugestiboagoa: This paper proposes a diachronic scenario to account for the synchronic variation between SVO and verb-initial word order types in Austronesian languages. [Aldridge, 2010] Bai, azterketa sinkronikoa (adibidez, maiztasun sinkronikoak) ezin da banandu ti azterketa diakronikoa (adibidez, maiztasun diakronikoak azpi baldintza potentzialki diferenteak an garai ezberdinak ), zeren diakroniak ematen digú perspektiba, fondoa, direkzionalitatea, esan nahi baita ze ematen digu informazio kruziala ki interpretatu datuak azpi lente askoz sakonago bezain finago bat, askoz aberatsagoa, zeinik gabe azterketa gelditzen dén kamuts, eta are nahasgarri .  balbula 2021/10/18 - 00:00:00

Mehri hizkuntzak garatu du SVO ordena, zein dén berdin nagusia zein VSO

Dryer-ek hemen zehazten zigún zerrenda bat kin 13 hizkuntza zeintan ezin geinken ezberdindu oinarrizko ordena nagusi bat arten VSO eta SVO , baizik-ze biak izanen lirake nagusi . Gainera Dryer zúen egiten komentario hau: A number of the Type 2 languages [gure 13 sintaxi mixto horiek] occur in genealogical groups that also contain VSO languages , such as Berber , Semitic , and various subgroups of Austronesian . Horren harira, saiatzen ari gara kokátzen hizkuntza horietako batzuk an euren kontextu diakronikoa , non ikusi ahal daigun nóndik datozen sintaxi mixto horiek , hala nola zéin den euren norabide sintaktikoa , ustez-eta dimensio diakroniko-direkzional horrek emanen digú perspektiba egokiago bat ki interpretatu datu horiek . Horrela, Mehri da beste hizkuntza mixto horietako bat, hau ere semitikoa nola hizkuntza arabeak, halan-ze hau ere etorriko litzake ti hizkuntza proto-semitiko bat , zeinen estruktura litzaké VSO. Ikus daigun an Wikipedia ("Proto-Semitic Language"): Esan nahi baita ze Mehri, nola hizkuntza arabeak, etorriko lirake ti fase bat non VSO ordena zén nagusi, nondik garatu dú SVO ordena berdin-nagusia ere , egínez garapen sintaktiko progresibo bat .  balbula 2021/10/17 - 00:00:00

Berber (Chaouia): ... non sintaxia bihurtu dén mixtoa, baina oso probableki etórriz ti VSO eta bilákatuz gerota SVOagoa

 balbula 2021/10/16 - 00:00:00

Yamamoto (2005): "... Arabic, which has consistent VO order (with VSO in Classical Arabic and SVO in most of the current vernaculars), ... "

 balbula 2021/10/15 - 00:00:00

Gaur egun VSO/SVO estruktura mixtoak nagusiki etorriko lirake ti VSO, non SVO ordena alternatiboa gorantza ariko litzake (azpi baldintza gerota orokorragoak, orohar)

 balbula 2021/10/14 - 00:00:00

Gain aldaketa ti SVO ki VSO: akaso ez da hain rutinarioa, eta bai okasionala azpi baldintza estruktural eta komunikatibo partikularrak eta zirkunstantzialak

 balbula 2021/10/13 - 00:00:00

... oso salbuespenezko baldintzetan. [Euskararen garabideak, 2002:52] ... eta soilik salbuespen modura ... [Euskararen garabideak, 2002:68]

Atzoko sarreraren haritik , birtopatu gara kin beste sarrera bat , non mintzo ginen gain evoluzio regresiboak azpi salbuespenezko baldintzak (an gure "Euskararen garabideak", 2002:52, 68): Salaburuk diosku an "Euskararen etxea" (2002:178): Zuzena da funtsezko hipotesia? Zuzena da euskarak indar komunikatibo ez garatua duela, eta hizkuntza guztien garapena beti alde batera gertatu dela? Egia da ez-garatze horren kontua, hala bada, hizkuntzaren barneko zerbait dela? ..., izen handiko hizkuntzalariek aipatu izan dute –nahiz nik ez dakidan zenbaiteraino dauden zuzen- hungarierak (hurbileko hizkuntza bat aipatzeagatik), adibidez, bestelako bidea segitu izan duela bere garapen historikoan . Baina hori, egia esan, berdin zait. Badira gauza larriagoak. [...] Pello Salaburuk aurkezten digu bilakabide (komunikatiboki regresibo) hori nola bailitzan gauzarik normalena inter eboluzioak zein manejatzen dituzten hizkuntzalariek, eta arazorik gabe, justuki hurbileko hizkuntza bat aipatzeagatik aurkezten digu bere ustezko kontraadibidea: hungariera . Nik, ordea, teoria aplikatuz , diot ze: ... hizkuntz baliabide prepositiboetatik hizkuntz baliabide postpositiboetara ... Halako jauzi komunikatiboki erregresiboa noizbait gertatu izan balitz, oso salbuespenezko baldintzetan izanen zen. [Euskararen garabideak, 2002:52] Salaburuk bere kontraadibidea sostengatzeko aipatzen ditú izen handiko hizkuntzalariak . Ze tipiko! Rekurso retoriko hori ohikoa da inter gure hizkuntzalariak: dena omen dago jada frogatua eta erakutsia per beste batzuk zein ez dakigu nor demontre diren eta zer esan duten zehazki! Nik beti ematen ditut izen eta aipu konkretuak zeinetan sostengatu nire esanak! Kuriosoa da, gainera, Salaburuk erakusten duen desinteresa respektu bere ustezko funtsezko hipotesia , izan ere, berdin ei zaio berak damaigun kontraadibide hori zuzena izan ala ez izan! ( baina hori egia esan berdin zait ). Hauxe da adibide ona hon arinkeria zientifikoori non instalatuta dauzkagun gure autoritate linguistiko gehienak. Nik, jakina, oso inportantea irizten diot ki kontrastatu hungariaren referentzia hori, eta, horrexegatik, saiatu naiz egiten. Ez dut lortu baina! Zehazkiago, nire bilaketetan ez dut topatu arrastorik ere buruz ustezko eboluzio hori zein, hain naturalki eta normalki , gertatu omen zen an hungariera. Bai, ... ... oso salbuespenezko baldintzetan . [Euskararen garabideak, 2002:52] eta halaber genioén ("Euskararen garabideak", 2002:68): Esan bezala hizkuntzen gainetik dagoen logika komunikatiboak aipatu desdoblatze horren aldera bultzatzen du , hots atzizki eta posposizioetatik preposizioetara, atzizki erlatiboetatik erlatibo prepositiboetara, eta soilik salbuespen modura pentsa genezake kontrako norabideko eboluzio batean, halakorik inoiz izan bada (edo izanen bada). [Euskararen garabideak, 2002:68] Bai logika komunikatiboa da erantzulea e evoluzio natural eta normal horiek , zein ez diren izaten halere errazak, eta soilik salbuespen modura ...  balbula 2021/10/12 - 00:00:00

Aipaturiko estadio hibrido eta inkonsistente horrek izan ditzake anitz aurpegi, eta hor, akaso, kabitu liteke euskara klasikoa, ...

Zioén Txopik atzo : Nik dut uste ze orain dela 150 urteko Euskara zela geyo SVO ezen gaur egun. Azken urteotan hasi gara "zuzen" idazten ta hitz egiten, ta honek du ekarri egoera nahasia ta txiroa. Lana on Arana, Azkue, Altube, Txillardegi ta abar, du eman bere fruitua, fruitu pozointsua. Asmo ona ez da izaten aski. [Txopi] Genioén hemen : Bilatzen ari gara kasu linguistikoak non, hasiera batean , daukagu estruktura konsistenteki prepositibo bat à la gaztelania (hor (ia) ez dago kasurik ezta posposiziorik ere, aditzak sistematikoki doaz aurre euren osagarriak, perpaus erlatiboak doáz atze euren aurrekariak...); non gerora , hizkuntza, berez eta presio berezirik gabe , doan pasatzen a estruktura hibrido eta inkonsistente bat ( hor elkarbiziko dira kasuak edo/ta posposizoak kin preposizioak, aditzak joan daitezke atze edo/ta aurre euren osagarriak, perpaus erlatiboak joan daitezke atze edo/ta aurre euren osagarriak... ); eta non, atzenean, berez eta presio berezirik gabe ere , iristen baita estruktura konsistenteki pospositibo bat à la japoniera (hor ez da egonen (ia) baliabiabide prepositiborik, aditzak sistematikoki doáz atze euren osagarriak, perpaus erlatiboak doáz aurre euren atzekariak...). Holakorik nekez gertatuko da azpi behar linguistiko konplexuak ; non ordena burulehenak markatzen du diferentzia funtzional ondo esanguratsua . Aipaturiko estadio hibrido eta inkonsistente horrek izan ditzake anitz aurpegi, eta hor, akaso, kabitu liteke euskara klasikoa , non aditzak joan daitezke atze edo aurre euren osagarriak, non perpaus erlatiboak doaz atze edo aurre euren aurrekariak, non elkarbizitzen baitira kasuak edo/ta posposizoak kin baliabide prepositiboak, zein euskararen kasuan aski urriak baitziren. Estadio hibrido horretan, baldintza arruntetan , hiztunek bilatuko dute bidea buruz garapena ( bide hau ez da zuzenekoa, zeren egon daitezke problema estruktural sendoak ); baina gerta daitezke salbuespenezko egoerak eta faktoreak (nola euskararen kasuan) ze lortzen ahal duten ezen desibili daitezen horiek pausu komunikatiboki aurrerakoiak ( nahiz inkonsistenteak ) zein, akaso soilik baitziren literaturan emanak . Beraz, euskara izan daiteke kasu bat non oso salbuespenezko baldintzek eragin baitute ezen praktikoki desager daitezen ti hizkuntza estandarra hain aurrerapen handiak nola izan daitezke aditz aurreratuak edo/ta baliabide erlatibo prepositiboak nola " zein ", konparatibo hain erabilgarriak nola " ezi ", edo baliabide final hain interesgarriak nola " afin " (hala ere, euskara ondo biziko bada, lehenago edo beranduago joango dira aditzak aurreratzen, joango dira biderkatzen esaldi erlatibo prepositibo erraz-kategarriak, joango da handitzen baliabide prepositiboen altxorra). Bistan da, "duda"-egoera inkonsistente, problematiko eta inkluso kontradiktorio horretan behar dá, bereziki, perspektiba egokia afin ez oztopatu (eta ahal bada erraztu) bidea. Eta hor dago koska. Bai, oso inportantea da perspektiba egokia ganikan erantzule linguistiko nagusiak afin antzeman norántza doan bidea, esan nahi baita bide bakarra (ikus sarrera hau ).  balbula 2021/10/11 - 00:00:00

Hortaz, justuki aipátuz Pagel (2009, 2016) eta Gell-Mann & Ruhlen (2011) ...

 balbula 2021/10/10 - 00:00:00

Nabigatu euskaraz