Mathiasen kopilotua

abenturak eta desbenturak

Urteko Liburua

Aurten irakurritako liburuen artean bereziki hiru nabarmenduko nituzke, hirurak gustura irakurtzen diren pisuzko nobelak , mardulak (liburu digitalik ez dut dastatu oraindik), azkenera arte gogoz eta aldi berean penaz (bukatzearren hain zuzen) irensten direnak. Niri dagokidanez behintzat, Urteko Liburuaren saria ex-aequo hirurentzat. La fiesta del Chivo (2000). Aspalditik neukan irakurtzeko gogoa eta pazientzia handiarekin nire zain izan dut etxean urtetan. Azkenik, udaberrian heldu nion, kasualitatez Trujilloren hilketaren 50. urteurrenean. Beldurgarria benetan Vargas Llosak kontatzen duen istorioa, lehen orrialdetik akaberara arte harrapatzen zaituena. Ez nuen ezagutzen Trujilloren ibilbidea, Galíndezen hilketarengatik zeharka ez bazen ere. 1961ko maiatzaren 30eko Trujilloren kontrako atentatuari buruzko orrialdeak biziki hunkigarriak dira , eta gogorra benetan Uraniak amaieran egiten duen aitorpen modukoa. 2010eko Nobel Saridunaren maisu-lana, zalantzarik ez. Benetan zuzen zebiltzan liburua behin eta berriz gomendatu zidatenak. Viaje con Clara por Alemania (2010). Bidelagun izan nuen (Clara ez, liburua) udan Alemaniara egindako bidaia baten. Clara, Alemaniari buruzko gida idazten ari den idazlea eta Ratón , haren senarra, dira protagonistak eta Ratón bihurriak egiten duen kontakizuna da haria. Bikote baten harremana ederki islatzen duen nobela. Bide batez, Alemaniako gida moduan ere erabili daiteke. Fernando Arambururen libururik ez neukan irakurrita eta egilearen argazkia ikusita, ez nuen uste hain dibertigarria izan zitekeenik. Narratzailearen hainbat konturengatik berehala identifikatu nituen Ratón eta Aramburu bera, Javier Cercasen nobeletan gertatu izan zaidan moduan. Joan den abuztuan bereziki lagungarri gertatu zitzaizkidan Hanburgon kokatutako pasarteak. Guztiz gomendagarriak. Liburua zein Hanburgo. El hombre que amaba a los perros (2009). Liburua irakurtzen nenbilela, Fernando Arambururi zera irakurri nion artikulu batean : " Raro será que a una obra rica en pensamientos complejos, en datos históricos, en aciertos formales y hondura humana no la preceda un sostenido esfuerzo que fácilmente pudo prolongarse por espacio de varios años ". Leonardo Paduraren lana baino adibide hoberik, zaila... Trostki, haren hiltzaile Ramón Mercader eta Kuba maisuki gurutzatzen ditu egileak. Utopien hutsegiteen eta gupidaren gaineko orrialde hunkigarriak daude liburuan eta Iván protagonistaren belaunaldiaren ametsak zelan zapuztu ziren/zituzten ikustea mingarria gertatzen da. Trotski hil zuten etxean (goiko argazkian) egon nintzen orain dela urte mordoa eta orain Asaltar los cielos dokumentala berriro ikusteko gogoa piztu zait. Bere garaian, aipatutako dokumentala zerrenda hartan gehitzea ahaztu nuen. Fernando Arambururen liburu ederrean aipatzen den moduan, blam uneak izan ditzazuela 2012an eta ondo-ondo pasa Gabonak. Besarkada handi bat hona gerturatu zareten guztioi.  2011/12/22 - 14:22:03

19 de diciembre de 1971

Casale zaharra hil zela 40 urte betetzen dira gaur. Casale zaharrak ziurrenik El Trinche ikusiko zuen jokatzen noizbait. Casale zaharrak zortea ekartzen omen zion Central bere bihotzeko taldeari. Horregatik hain zuzen bahitu zuten El Coloradok, Miguelitok eta haien lagunek Casale zaharra 1971ko abenduaren 19an. Egun horretan jokatu zuten Ñulsek eta Centralek , Buenos Aireseko Monumental estadioan . Centralek irabazi omen zuen, 1-0, eta kanallen garaipena ospatzen heriotza gozoa izan zuen Casale zaharrak; ¿Qué más quería que morir así ese hombre? ¡Ésa es la manera de morir para un canalla! Bihotzak huts egin zion Casale zaharrari. 19 de diciembre de 1971 Roberto Fontanarrosa handiak idatzitako istorio zoragarria da. Inoizko futbol-ipunik onena dela entzun nion lagun bati aspaldi. Litekeena da laguna zuzen ibiltzea. (Juan Carlos Rimoldi lagun rosarinoari eskainitako posta)  2011/12/19 - 15:08:04

Fellini Donostian

Fellini Donostian dabilela eta, aspaldi nire arrebak oparitu zidan liburu bat irakurtzen nabil. Urtetan zain izan ondoren, ematen du liburuek beraiek deitzen dizutela batzuetan. Halako baten, liburutegiko apaletatik Fellini deika zebilela iruditu zitzaidan: "Psshhhi... Bambinooooooooo!!!". Arrebak blog hau irakurtzen ez duenez, eta oparia jaso nuenetik ia 20 urte igaro direnez, trankil asko esan dezaket: liburuak itxura ona bai, baina eduki aldetik... tira! Biografietan gertatzen den bezala, honek ere Felliniren gaineko kontu bitxi ugari dakar. Anekdoten artean, John Baxterrek apokrifoa izan daitekeela aitortu arren, ondorengoa mundiala da benetan: Fellinik Las noches de Cabiria filma eskaini omen zion Goffredo Lombardiri eta honek zera erantzun: " Lehenbizi, alferren eta marikoien film bat ; jarraian ijito maltzur bat eta emakume tuntun bati buruzkoa ; hurrengo iruzurgile batzuk ; eta orain, emakume zoro batzuk atera nahi zenituen eta azkenean prostitutak izango direla; zer etorriko da gero? ". Eta Fellinik: " Produktoreei buruzko bat ". Esan bezala, Donostian Fellinirekin gozatzeko aukera bikoitza dago orain: alde batetik, San Telmo museoan Felliniri eskainitako erakusketa (guztiz gomendagarria!) eta bestetik, film zikloa eguaztenero Principal antzokian. Fittipaldi bolidoen , abiaduraren sinonimo bihurtu den moduan, Felliniren izenak zuzenean eramaten gaitu zinemaren mundu magikora. Viva Fellini!!!  2011/12/16 - 15:44:01

Michael Laudrup, Realerako modukua

Michael Laudrup da nire beste debilidadetako bat . Atzo gauean, zapeatzen nenbilela, hura elkarrizketatzen ari ziren Punto Pelotako pelotek . Ikaragarri gustatu zitzaizkidan Laudrupen adierazpenak eta baita esateko modua ere. Betitik iruditu zait tipo jatorra, argia, zintzoa, dotorea. Etxerako modukua esango zuen batek baino gehiagok. Realerako modukua diot nik. Zin egiten dut: noizbait Realera etorriko balitz, berriro egingo naiz Realeko bazkide; hori bai, kafre haiengandik ahalik eta urrunen. Hortxe atzo gaueko elkarrizketa , hainbat zatitan banatuta. Zelaian eta zelaitik kanpo, chapeau Laudrup.  2011/12/02 - 12:26:02

Montanier, alea jacta est

Beti esan ohi da futboleko atezainak tipo bereziak direla. Haien bakardadea, maniak, penaltyaren aurreko beldurra eta beste hamaika topiko. Zaleen biktimak izateko ere beste edozein jokalari baino boleto gehiago dituzte, nekez hasten ditugulako atezainen huts nabarmenak . Argi dago jokoa jarraitzeko eta aztertzeko leku pribilegiatuan daudela arqueroak (Argentinako berba izugarri polita da, ala?) eta defentsari aginduak emateko orduan ere ez dira kikiltzen; entrenatzailea baino zeresan gehiago daukate askotan. Hori dela eta, ohikoa izaten da atezaina taldeko kapitaina ere izatea. Nortasun kontua gehienetan. Halere, bitxia bada ere, gutxi dira entrenatzaile izatera heltzen diren atezainak. Ricardo Zamora, Marcel Domingo (beharbada emaitza onenak lortu zituen atezain-entrenatzailea), Iribar, D'Alessandro, García Remón, Dino Zoff, Walter Zenga, Julen Lopetegui, Abel Resino edo Lavolpe dira horietako batzuk. Ez dute jokalari bezala egindakoa hobetu eta hor nonbait dabiltza, aukera berri baten zain zenbait kasutan. Realera etorritako Montanier entrenatzailea ere atezaina izandakoa da. Caen, Toulouse eta Nantes taldeetan jokatu zuen, besteak beste. Orain, Realaren ibilbide eskasa dela eta, kolokan dago frantziarra. Aurrekariak ez daude bere alde. Erratuta egon nahi nuke, baina... Montanier, alea jacta est .  2011/11/24 - 14:03:08

Urteko Meloia

Hemen da Zilarrezko Meloiaren VII. ekitaldia. Berlinen futbol-espioi lanetan daukadan agentearen azken informearen zain, hortxe aurtengo hautagaien zerrenda: Keirrison (Barçarekin debutatuko du inoiz?), Real Madrileko hirukote germaniko-nibelungoa (Sahin, Altintop eta Khedira), Drenthe (hobe Alicante aldean azaltzen ez bada, ezta Benidormeko txiringito baten ere), Parejo (Valencian, missing ), hiru txoritxoak (Chori Domínguez, Chori Castro eta Chori Buru ), David Navarro , Altidore, Iban Zubiaurre (munduko fitxaketarik garestienetakoa, norena eta bilbotarrerena, of course : lau denboralditan, lau partida Athleticen), Iñigo Díaz de Cerio (Numanciarekin golik ez oraindik), Castillo (gainbehera nabarian), Forlán ( Urrezko Baloirako hautagaien artean , zelan?), Fran Mérida (aspaldiko promesa, urtetan gora doana), Perea (zelan sufritu duen Atleticoko zalegoak harekin!), Juanma (Osasunatik Atleticora, madrildarrekin ezer egiterik ez dagoela frogatuz), Raul García (bikain orain Osasunan, Atletico utzi eta gero, noski), Godín, Van Nistelrooy (han eta hemen horrenbeste gol sartu eta gero lehortea aurkitu du Malagan), Edmilson, Güiza, Fernando Torres ( blue ex-red ), Tévez, Roque Santa Cruz (Betisen utzita... eta eserita), Mariga, Realera etorritako ustezko perla hori... Betiko moduan, edozein ekarpen eskertzen da. Oraingoz, Herrman eta biok gaude irabazlea erabakiko duen epaimahaian. Tribunal inconstitucional horretako kide nahi izanez gero, test txiki bat gainditzea baino ez da behar. Don Balón hil denez (agur eta ohore), Panenka aldizkariko O zenbakian zetorren test psikologiko-futbol-eroa erabiliko dugu galbahe gisa, gutxieneko maila bat mantentzearren, baina inoiz ez Punto Pelota saioko goren-mailara iristeko atrebentziaz. Eskatzen dugun mailaren ideia bat izan dezazuen, hauxe da galderetako bat: Zure lehen futbol oroitzapena, zein? a- Maradonaren gola Ingalaterrari, "cuando dejó en el camino a tanto inglés" . b- Irrati esatariaren oihua: "¡¡¡Gooooooool en Las Gaunaaaaaaas!!!" . c- Centro Montañés taldeko kamiseta bat, 7 zenbakiarekin. Esandakoa: Zilarrezko Meloiaren VII. ekitaldian parte hartu nahi duzuenok, idatzi ondoko helbidera eta test osoa bidaliko dizuegu: komandopetaka@hotmail.com Meloi uzta ondo joan denez, testa betetzen duten lehenbiziko hamarrek meloi bat jasoko dute etxean.  2011/11/03 - 18:54:04

Hitzak eta isiltasuna

Zinemaldian ohi baino gutxiago ibili naiz aurten eta beraz bitan pentsatu dut zer ikusi. Horrenbeste film egoten da aukeran, eta tartean somnifero ugari egoten denez... Bi kasutan behintzat bete-betean asmatu dut. Bertsolari dokumentala ikaragarri gustatu zitzaidan. Momentu benetan ederrak ditu: filmaren hasiera, Miren Amurizak zinema aretoko ikusleei zuzendutako bertsoa botatzen duenean; amildegiko irudiak (nire ustez unerik politena, aukeratzea zaila izan arren); Zarauzko hondartzakoak, Oteizaren hitzekin lagunduta, Amuriza uretan sirenatxoa balitz agertzen denean; Maialen Lujanbio eta Andoni Egaña jendearen kontra dabiltzanean; Principal antzokian harrizko bertsolariak baino ez agertzen direnean; BECeko finala eta hango emozioa; txapela egiteko prozesuarenak... Herrikojak taldearen musika ere nabarmentzekoa da eta bereziki gustatu zitzaidan baita bertsotan hasi aurreko isiltasun-tentsioa nola islatzen duen Kixik . Barrea ere eragin zidan, Andoni Egaña ikerketa baterako makina barruan bertsotan hasten denean edota kosmonauta itxurarekin azaltzen denean gero, burua kablez josita... Egaña Gagarin! Hitzek, nola ez, berebiziko garrantzia daukate filmean eta Egaña, Lujanbio eta Jon Sarasua hirukotearenak txapela kentzeko (ala janzteko?) modukoak dira. Txaloak, era berean, Zinemaldiarentzat, filma sail ofizialaren barruan botatzeagatik. The artist filmean, berriz, ez dago hitzik, lan mutua da, zuri-beltz dotorean filmatutakoa eta soinudun zinemaren agerpena eta honek eragindako kalte kolateralak islatzen duena. Zein ondo dagoen girotua orduko Hollywooden eta zelako zinema areto dotore agertzen diren! Protagonistek elkar ezagutzen dutenean eta handik gutxira, errodaje platoan, George Valentin zinema mutuko izarrak neska dantzan harrapatzen duen unea mundialak dira. Baita kamerinoan, protagonistak soinua, zarata deskubritzen duenean. Jean Dujardin aktorearen lana saritu zuten azken Canneseko jaialdian eta ez da harritzekoa. Bérénice Bejo aktorearena ere saritu zezaketen..., eta Uggy txakurrarena, zergatik ez. Noizko interpretazio sari bat animali batendako? Sinestezina txakurrak egiten dituenak. Edozelan ere, chapeau! filmeko guztiendako. Publikoaren saria eskuratu dute Donostian. Aspaldian ez nuen film batekin horrenbeste gozatzen.  2011/09/26 - 21:11:54

The castle with Maradona´s shirt

Hogetabost urte bete dira aurten Maradonak Ingalaterrarari, Azteca estadioan, gol gogoangarri hura sartu zionetik. Bueno, partidu hori berean bi izan ziren Pelusaren aparteko jokaldiak, lehenbiziko maltzurkeria Jainkoaren esku utzi bazuen ere... Jaungoiku maitia ! Maradonak egun hartan jantzi zuen kamisetak auskalo zenbat balioko zuen gaur merkatuan . Munduan futbol-ero asko dago-eta... Aipatutako kamisetarekin topo egin dut ustekabean udan, non eta Nottinghameko gazteluan. Brian Cloughen arrastoaren atzetik joan Nottinghamera eta Maradonaren kamiseta aurkitu. Harrigarria benetan. Bost pound eta erdi ordaindu eta gero, saski-naski bitxia aurkitu nuen Nottinghameko gazteluan : koadroak (horietako batzuk benetan ikusgarriak), jantzi eta tresna militarrak ( Robin Hood Rifles konpainiaren historiak presentzia nabarmena dauka ), publizitateari eskainitako txokoa..., eta ezinbesteko opari denda eta kafetegia, nola ez. Halako batean, gazteluan barrena nenbilela, eskopeta, kasaka eta bestelakoen artean, Maradonaren armadura ikusi nuen zintzilikatuta. Aibadios! 1986ko Mexikoko bataila hura ingelesek galdu zuten eta beharbada horregatik jarriko zuten han, partiduaren kutsu militarrari eutsita. Baina ez. Hango azalpenari esker, zera jakin nuen: partiduaren ostean Steve Hodge Ingalaterrako jokalariak Maradonarekin elkartrukatu zuen kamiseta eta pieza kotizatua eraman zuen etxera. Izan ere, The man with Maradona´s shirt izenburua jarri zion Hodgek bere autobiografiari. Beharbada Maradonari bostekoa eman eta haren kamiseta eskuratzea izango zen Hodgeren futbol ibilbideko lorpenik handiena, auskalo. Ondoren, Britainia Handiko futbol museoari utzi omen zion kamiseta, ongi ulertu banuen, eta Nottinghamera eraman dute orain. Hango gazteluan Maradonaren mamua agertu zitzaidan nonbait. Bisita amaitutakoan, eguraldi ona aprobetxatuta, siestatxoa bota nuen gazteluko parkeko banku batean, keizpetan. Amets bat ere izan nuen; hurrengo baten kontatuko dizuet. PS. Nottinghameko gazteluko saloietako baten esaldi eder hau dago idatzita: The cure for boredom is curiosity... There is no cure for curiosity .  2011/09/19 - 16:13:04

Hain da triste la vie de l´artiste

Mikel Hernandez Abaituaren arrastoaren bila feisbuken saiatu behar naiz hurrengo, aspaldian ez daukat-eta haren berririk. Agindutako bezala, gure irakasle ohiaren azken liburua irakurri dut orain gutxi. Di-da baten, irakurketa laga ezinda leitzen da, eta oso gustuko izan ditut Mikelen oroitzapen autobiografiko-sentimentalak, irribarrea piztu didatenak, nahiz eta liburuan zehar badiren batere atseginak ez diren oroitzapenak baita. Hortxe lau apuntetxo, liburua irakurtzeko gogoa emango dizuetelakoan ... Errobiren pop-rocka ere oso gustuko nuen, baina ezinezkoa zen hura gitarra espainiar batekin jotzea. Errepertorio luzea kantatzen nuen orduan euskaraz, ingelesezko abestiekin batera. Berrehunetik gora nekizkien buruz. Ez dakit zein abesti jo nituen azkenean egun hartan, baina klaseekin eta hitzaldiekin baino arrakasta handiagoa lortu nuen zalantzarik gabe. Asko dibertitu nintzen. Lauzpabost aldiz kantatu dut agertoki baten gainean jende aurrean, eta harritzekoa da publikoarengandik jasotzen den energia eta bukatutakoan sentitzen den euforia. Orgasmikoa da ia. Bergaran pasatu nituen urteak oso onak izan ziren, arrazoi askorengatik, bertako euskara entzuteko eta ikasteko aukeragatik esaterako. Ez zen Elgoibarko bizkaiera bezalakoa. Hori bai, zetak ahoskatzeko eta idazteko zailtasun berbera zuten hango ikasleek ere. Ez nuen modurik aurkitu ongi ikas zitzaten. Erakusleei dagokienez berdin. Gainera, zer gauza bitxia, Bergarakoei ia dena nahiko ongi ulertzen nien bitartean, Osintxu eta Antzuolakoei, ordea, ez nien ia ezer endelegatzen. Hura beste hizkuntza bat zen niretzat. Katalana eta galegoa askoz errazago ulertzen nituen, ezer jakin gabe ere. Bergarako ikasle haiei esker ikasi nuen apur bat eskolak ematen. Zorte ona izan nuen. [Bergaran, Henry Bengoa inventarium ] Ikuskizuna amaitu zenean afaltzera gonbidatu genituen. Horrela Jean Phocas soinu-teknikariarekin hitz egiteko aukera izan nuen, euskal disko bikain askoren grabazio arduraduna eta Errobiren lehen diskoan baxua jo zuena (teknikari lana egiteaz gain). Egun hauetan nire idoloetako bat zen Jean Phocas. Imanol etorri zenean, kontzertuaren bukaeran Mikel Laboaren abesti bat kantatzen ausartu nintzen. Ikasle batzuek elkarrizketa egin zioten eta aldizkari batean ateratzea lortu genuen, "Argia"n uste dut. Zelako pertsona ona zen Imanol. Eta zenbat gauza nozitu behar izan zuen politika kontuengatik. Zenbat boikot ez ote zioten egin. Ikastetxera etorri zitzaigunean bere famaren erpinean zegoen eta frontoiak betetzen zituen. Zelako heriotza bakartia eta urruna izan zuen gizagaixoak . [ Etorriko haiz nirekin? ] Eleberria argitaratu zen garaian nire lagun batzuek eta editoreak gutun anonimoak jaso zituzten, non haietaz gaizki esaka nenbilela eta ganbaratik jota nengoela esaten baitzen. Nire editorea izan zen anonimo gehien jaso zituena. Urte dezente iragan ostean ere iritsi zitzaion azkena. Eleberria argitaratu baino lehen ETAren kontrako artikulu batzuk idatzi nituen, "Euskaldunon Egunkaria"n argitaratu zirenak; "ETAren kontra, negoziaketaren alde" izan zen lehenengoaren izenburua. Berehala atera zen beste artikulu bat erantzun gisa: "Mikel Hernandez Abaituaren kontra, negoziaketaren alde". (...) Eleberri hartan musikak berebiziko garrantzia zuen. Protagonistek maketa bat grabatzen zuten, aurreko urteetan neuk etxean egindakoaren antzekoa hain zuzen ere. Elkarrek diskoak ere ateratzen zituelako, eleberriarekin batera nik grabatutako maketa argitaratzea agian onartuko zidatela pentsatu nuen. Inoiz ez zen euskal eleberri bat disko batekin batera kaleratu (diskodun poesia liburuak bai) eta berrikuntzak ilusioa egiten zidan. Xabier Mendiguren Elizegiri ideia ona iruditu zitzaion eta Elkarrekoak konbentzitzea lortu zuen, baina baldintza batzuekin, bostehun ale aterako zituzten soilki, lehen bostehun erosleei opari moduan emateko, eta kasetean ez zen Elkar argitaletxearen izena inon agertuko. Eleberria 1991n kaleratu zen eta oso salmenta onak izan zituen, forma aldetik hain zaila eta gai aldetik hain deserosoa zen eleberri baterako behintzat. Hiru edizio atera ziren eta ia lau mila ale saldu .  2011/07/08 - 15:35:01

Azukre xehea, gatz larria

Ikasle garaiko irakasle kuttunen artean daukat Mikel Hernandez Abaitua. Euskara irakasle izan genuen Bergarako institutuan, 1980ko hamarkadan. Besteak beste, Ruper Ordorika deskubritu izana zor diot orduko irakasle modernoari. Eta berak argitu zidan Tom Simpson ziklista nola asfixiatu zen Mont Ventoux mendian gora, eta ez Aubisquen. Akordua daukat zenbaitetan gitarra eta guzti etortzen zela klasera... Handik urte batzuetara tailer literario bat eman zigun Bergaran eta harrezkero oso gutxitan ikusi dut, harik eta zapatuan, prentsan, berriro Mikelekin topo egin arte. Karolina Almagiak Noticias de Gipuzkoa egunkarian egiten zion elkarrizketa, Azukre xehea, gatz larria bere azken liburuaren harira (elkarrizketa missing dago Interneten). Aurretik hainbat lan idatzitakoa da Hernandez Abaitua eta urte asko dira Etorriko haiz nirekin? irakurri nuenetik. Aipatutako liburua kasete batekin saltzen zuten, non Mikelek zortzi kantu batzen zituen, horietako batzuk izenburu bitxiekin: Beirazko telefonoak , Felpazko etxetxo ttipia , Estupido horiek edota Propaganda subertsiboa . Etxean topatu dut zinta eta bertan jartzen duenez, idazle/musikariak bere etxean grabatu zuen, ahotsak, bajo elektrikoa, gitarra akustiko eta elektrikoak sartuta eta bateria programaketak eginez. Orkesta gizona tipoa! 20 urte igaro eta gero, etxera bidean, autoan, berriro entzun dut. Gora kasete subertsiboak! Egia esateko, zaila egin zait Mikelen ahotsa ezagutzea... Negu nahiko ilun baten ondoren, udaberriarekin batera berpiztu naiz eta Azukre xehea, gatz larria irakurriko dut hurrengo, parke loretsu baten ahal badut. PS. Zapatuko elkarrizketan, Ramon Saizarbitoriaren Hamaika pauso nobela mugarritzat jotzen du Mikelek. Hori ere irakurri beharko dut azkenean, joan den mendetik apalen artean hautsa hartzen dago-eta.  2011/03/29 - 22:39:02