Eskuorri galdua

ZALE BAT ZER DEN

Munduak entretenitu dezaten nahi du baina aztoratu beharra dago aztoratu aztoratu ( ) Thomas Bernhard, Minetti Askotan, noizean behin, gutxien espero izan dudanean entzun diot irakurle amorraturen bati dardarka jarri nauen aitortza: nik ere idazten dut, baina niretzat, ez diot inoiz inori erakutsi . Testuak erakutsi agian ez, baina bai hitzaren lilurak sortzen duen grina. Argi ikusi izan dut zale horren aitzin dagoenaren perfila. Musikazale zer den ezagutu nuen lehenik agian, literaturzalea izan nintzen ostean eta horrek nire modukoak ezagutzeko bideak eman zizkidan (klubak, taldeak, fantzineak, errezitaldiak ); bertsozale entzuteak kontzeptua zabaldu eta praktikara joan nahi duten gogoetekin bete zuen orain dela ez asko. zale horren gerizpean modu hotzean hartzailea deitu izan duguna dago. Azken hamarkadetan kulturari loturiko merkatuaren adiera mugatu baten eraginez nagusitu den sorkuntzaren zabalkuntza mota iraultzeko prest dagoen kontzeptua: zalea ez da hartzaile pasiboa, maite duen horrekin duen harremana hainbat modutan bizitzeko prest dago, harremanen eta ekitaldien sareak osatuz askotan, egilea bezain funtsezkoa (eta sortzailea) da elkartu dituen komunikazio prozesuan. Antzerkiaren kasuan merkatuaren adiera pobre horrek programatzaileak behar ditu, erabilera mugatuko kultur etxeak, antzerki talde edo konpainiak baino gehiago antzerki enpresak, errentagarriak izango diren proiektuak, kontsumitzaileak baina ez zaleak. Horrek ez du beti zerikusirik maitasunarekin, ezein arlotako zaleen sareen sorrerak kultura ulertzeko modu triste horren aurreko erreakzio bat suposatu dezake askotan. Antzerkiaren kasuan oraindik ez dut argi zein den teatro-zalearen perfila, eta nola aktibatu daitekeen. Antzerkilari askok bai, piztu du barruko zalearen gosea, hasiak dira sortzen lagun batek sasi-sareak deitu dituenak. Antzerki talde amateurretan egon daiteke funtsa horren beste izpi bat. Thomas Bernharden Minetti antzezlan ederra irakurri dut berriki (Hiru argitaletxeak kaleratutako bertsioa). Bertan Minetti aktoreak kontatzen du nola bidali zuten erbeste artistikora, klasikoak antzeztu nahi ez zituelako. Lear zen salbuespen bakarra. Horregatik eman zuen urte mordoa egunero ispiluaren aurrean Lear zatika antzezten, hilean behin osorik. Zer da teatro zale bat? Ez dakit, baina bat batean ehunka pertsona imajinatu ditut egunero gauza bera egiten, sekretuan kasik, ispiluaren aurrean: Rodrigo Garcia batek, Lukuren antzezlan zaharrak besteak, Otamendiren poemak bakarrizketa eginik eta ederra izan da. Hogeita hamar urtez egunero egunsentiarekin Learren maskara jarri dut ispiluaren aurrean, hogeita hamar urtez egunero Lear, unetxo batzuk, ( ) hilak hamahiru zituenean beti Lear antzezten nuen ispiluaren aurrean gaueko zortzietan, hutsik egin gabe Ensorren maskararekin, maite, praktika ez galtzeko. ( ) Horiek ahaleginak, artista izatea ( ) Thomas Bernhard, Minetti  2010/04/04 - 21:57:04

PIZTIA POETIKOA

Ostiralean Ximun Fuchsek Juglarea puta eta eroa antzezlana eskaini zuen Zarautzen, Putzuzulo amets frabrikak antolatutako Braimstorming hitzorduaren barruan. Juglarea Donostiako Antzoki Zaharrean ikusi nuen estrainekoz. Orduko hartan aspaldian ikusitako antzezlanik osoena zela iruditu zitzaidan, batez ere aktore lanaren eta zuzendaritzaren aldetik: ez duzue topatuko soberako artifiziorik bertan, ez argi eta soinu joko ikusgarririk. Bai ordea bere lanari osoki emandako aktore baten energia itzela, teknika zehatza, ahots dramatikoaren poetika, komunikatzeko eta transmititzeko gaitasuna biluzten duen oholtzako piztia. Aurretik ikusia banuen ere ostiralean astindu egin ninduen barrutik, eta hunkitu. Antzokian ez bezala, komunikazioa osoagoa egin zitzaidan gaztetxearen areto txikian: aktorearekin aurrez aurre geunden, haren lanaren xehetasunekin, gorputzaren zehaztasunarekin, euskararen koloreekin. Ikusi nuen lehen aldian bufoia eta eroaren bakarrizketekin gozatu egin nuen, bigarrenarekin apur bat sufritu, tonu aldaketa handia izanik aurreneko bakarrizketako zipriztinak gordinkeriaren zirrikituetatik iragazten zirelakoan. Ostiralean berriz bidea egin duen lanaren heldutasuna topatu nuen. Emanaldia hasi aurretik ere ikusi genuen Ximun Fuchs lanean. Eskenatokia goizetik atondu eta arratsaldea xehetasunei beha pasa zuen, beroketak egiten, indarrak neurtzen. Oholtzatik at gertuko pertsona izan daitekeen arren errespetua ematen zuen familiagatik, proiektuengatik galdetzea, hain zegoen berean murgilduta. Emanaldia eskaini behar duen lekura iristen den unetik bere lanari emana sumatuko duzun profesionala da, egiten duen hori ogibide ez ezik bizi-bide ere baduelako. Eta bizi-bide duelako hain zuzen ere topatuko duzu antzezlan hau berdin Viktoria Eugenian edo zure herriko gaztetxean: kalitatea ez delako sariekin neurtzen, areto garestiekin, titular handiekin. Kalitatea eta profesionaltasuna sortzailea eta publikoaren arteko harreman intimoan gauzatzen da, eta horretarako ez dago oholtzen arteko klase borrokarik. Antzoki batean gozatu ostean ostiralean estimatu egin nuen kalera etortzeko, jaisteko borondatea. Publikoa batzuetan pertsonak direlako, eta ez soilik eurotan kontatzen den masa abstraktua. Baztertuak diren antzezlaneko pertsonaiei erreparatuta kontraesana litzateke bestela. Badira ene gogoa zeharo harrapatzearekin batera, transmititzen duten guztiagatik sortzeko gogoa pizten didaten filmak, kantak, liburuak, antzezlanak. Ostiralekoa izan zen haietako bat. Ikusleok opari baten moduan jaso genuen: eskerrik asko, Ximun. Eskerrik asko, Braimstorming. OHARRA oraino ikusi ez duenak (edo errepikatu nahi duenak) aukera berria ukanen du apirilaren 11an Donostiako Doka kafe antzokian, eta maiatzaren 15ean Lekunberrin. PTDP: http://www.lepetittheatredepain.com/  2010/03/21 - 12:42:01

IKASKERKETAK

Asko dira Euskal Herrian jaso daitezkeen antzerki ikastaroak. Aldakorra, ezegonkorra da ikastaroen eta eskola txikien mapa, baina funtsezkoa antzerkian sakontzeko aukera urriak dauden honetan. Erbeste kulturala hartzen du antzerkilari askok Euskal Herriak eskaintzen dizkion bideak urratu ostean antzerkiaren ezagutzan sakontzeko grinari jarraituz. Erbestera ez doanak ikastaroak ditu helduleku, eta baita erbestetik itzulitako askok ere. Martxoaren 20an eta 21ean Donostiako Lugaritz kultur etxean Legaleon T-L alakran taldeko kide den ESPE LOPEZek ikastaroa eskainiko du. Esperekin ikasteko aukera izan duen lerrodun xume honek sutsuki gomendatzen dizue haren zuzendaritzapean jartzea, bi egunez bada ere. 19an eta 20an berriz, IV. BRAIMSTORMING antolatu dute laugarren aldiz ZARAUTZEN, PUTZUZULO AMETS FABRIKAn. Arestian esan bezala ikastaroak egon badaude, baina haien artean urrien artean urriak dira ikasteko aukera ikerketan oinarritzeko modua bermatzen dutenak, laborategi modura funtzionatzen dutenak. Braimstormingek hastapenetik hartu du bide hori eta aurtengo egitaraua ere horren isla da: ikaskerketa guneei dagokionez antzerkiarekin batera landuko dira poesia/letragintza eta musika eta mugimenduaren arteko harremana. Internetek ezein arloko sortzaileren lanean duten eragina ere aztertuko dute. Oso planteamendu interesgarria da, ohiko ikastaroetan aktore lana oso modu mugatuan lantzen eta ulertzen baita sarri. Aktorea sortzailea ere baden heinean badu nondik ikasi, poesia antzerkian oso presente dagoen garaiotan, musika soinu banda hutsa izateari utzi dion garaiotan. Laborategien emaitzak larunbatean eskainiko dituzte jendaurrean. Horrekin guztiarekin batera Juglarea, puta eta eroa ikusteko aukera izango dugu ostiralean bertaratzen garenok. Hiru zutabe nabarmenduko nituzke Braimstorming-en: lerro hauetan atrebentzia handiz ikaskerketa deitu dudana, emanaldiak ikusteko aukera eta bertaratzen garenontzat elkarren proiektuen berri izateko aitzakia ederra. Euskaraz lanean dabilen jendearentzat tankera honetako elkarguneek antzerkian sakontzeko eta ohiko zirkuituetatik at sareak sortzeko aukera aparta eskaintzen dute. Hemen duzue informazio guztia: http://www.mundurat.net/xakela/ Eta Braimstorming-i buruz esandakoak berdin balio dezake Euskal Herrian horrelako ekitaldien aitzindari den ADEL aipatzerakoan. Osatua dago jada ARTEDRAMAk antolatu ohi duen laborategi eta emanaldi sortaren egitaraua. Hemen topatuko duzue: http://www.artedrama.com/eus/formacion.php  2010/03/15 - 23:38:02

SOKA LUZEKO GALDERA

Ez dakit noiz ordezkatu zuen zirkuaren munduan oihalaren malgutasunak sokaren garraztasuna. Ni neu orain hamabost bat urte jabetu nintzen zirku-telaren artearekin, Cirque du Soleil-en Quidam ikuskizunean. Txundigarria iruditu zitzaidan Soleil-en estetika, nahiz eta denborarekin zirkuko Tele Pizza edo MacDonaldsen antza hartu izan diodan. Cirque du Soleilen alde esango dut zirkuaren kontzeptua zabaltzen lagundu zuela, animaliak eta zenbait konpainia txikietako umore kasik umiliagarria baztertuz. Gainbeheran dagoen zirkuaren irudi erromantikoa da agian bidean gelditu dena. Zirku-telaren erabilerak sasoi eta entrenamendu fisiko handia eskatzen du, trapezioak edo funanbulismoak bezala, baina sokaren munduari gutxitan ikusten diodan zerbait topatu izan diot oihalarenari: poetikaren presentzia nabarmena. Entrenamendu fisikoa eta konposizio/metafora bisualen arteko orekaren lekuko izan nintzen Rouge Eleako Corine Cellaren "Hiruko airean" emanaldian, pasa den otsailaren 12an oholtza partekatu genuenean. Cellaren ezusteko mugimendu bakoitzarekin publikook arnas hartzeko modu berri bat ikasi behar izan genuen, telaz baliatuta pertsona bat bertikalki ibiltzen ikustearen edertasunarekin batera(kasu). Cellak ikastaroa eskaini du berriki Donostiako Guardetxean. Nik dakidala Euskal Herriko hainbat txokotan ere eskaini izan dira antzeko ikastaroak azkenaldian, eta orain urte batzuk sortu zen horrelako tekniketan espezializaturiko talde interesgarri bat ere: Azulkillas. Fisikotasun malgua eskatzen du oihalak, eta poetikari loturiko iruditeria, sormen itzela kolore bakarreko bufanda erraldoiaren eta gorputzaren arteko konposizioetan. Sokatik zirku-telara pasatzeko bide horretan eragina izan ote du publikoon begiradaren bilakaerak, animaliekiko errespetuaren kasuan gertatu ahal izan deen moduan? Pentsatu nahi nuke baietz, publikook gai garela malgutasuna, poesia, oreka bilatzeko begiratzen dugun horretan. Pentsatu nahi nuke. http://www.azulkillas.com/ http://www.rougeelea.com/  2010/03/02 - 02:00:02

KAFE TOREROREN BOSTEKOA

Formatu txikiko ikuskizunak zabaltzen lan egiten dugunok denborarekin batera eraldatu diren zirkuituak ezagutu ditugu. Tabernak, gaztetxeak, pertsonak. Urteekin batera aldatzen, etsitzen edo desagertzen joan diren tabernak, gaztetxeak, pertsonak. Eta batzuk joan ahala gogotsu etorri direnak ere ezagutu ditugu, behin eta berriz: formatu txikiko zirkuituetan ibiltzeak harremanen sarea etengabe berritzea eskatzen du. Formatu txikiko emanaldien zirkuitua Euskal Herrian errealitate bat izan da beti, itzalekoa askotan, baina sarri baino sarriagotan sekulako harribitxiak utzi dituena: musikan, antzerkian, poesian, bertsogintzan. Arestian aipatutakoekin batera badira denboraren eraginari eutsi dioten guneak eta antolatzaile taldeak. Haien artean dago Euskalduna tabernan habia eraiki duen Kafe torero proiektua. Hitz hauek topatu ditut haien webgunean: Bost urte gutxi dira ibilbide luzeagoko ekimen kulturalen alboan baina, era berean, asko izan litezke, sostengu ekonomikoaren faltak edota antolatzaileen nekeak antzeko iniziatiba ugari bidean uzten dituen garaiotan . Esanguratsua. Bosgarren urteurrena ospatuko dute bihar ekitaldi berezi batekin, urteotan parte hartu duen jendea ere bertara gonbidatuta. Musika, literatura eta antzerkia uztartzen dituen emanaldia izango da ospakizunaren ardatza; ikuskizuna eta umore ona, seguru! Oholtza gainean izango dira Iraia Elias eta Patxi Santamaria aktoreak, Imanol eta Mattin Epelde, Gara Bi musika taldea, O lidens Band eta Jexuxmai Lopetegi. Ohi bezala, emanaldia debalde izango da. Formatu txikiko lanek ezein sormen-disziplinaren osasuna adierazi dezakete sarritan, hor dabilelako sortzaileen magmaren parte handi bat lanean, eta hor gauzatzen dutelako profesional gisa bizirautea lortzen duten askok ere ( profesional hitzak ez du zerikusirik kalitate hitzarekin) oholtza ofizialetan edo osoki komertzialetan adierazi ezin dituzten barrenak. Formatu txikiaren osasuna garrantzitsua delako baloratzen dugu askok Kafe Torero bezalako espazio txukun eta harrera aldetik goxoen existentzia. ZORIONAK, eta segi horrela!!! www.kafetorero.com  2010/02/24 - 22:35:02

Astea da kontua. Hastea.

Gaur eman diote hasiera Gernikako Gaztetxean antolatu duten lehenengo Poesia Asteari. Literatura zaleok berria pozez hartu dugulakoan nago. Oso adierazgarriak iruditu zaizkit aste honek dituen ezaugarriak: antolakuntza horizontala, edo behintzat herrikoia; idazleen lanak ezagutzeko aukerak sortzea, haien presentziarekin; izaera parte hartzailea edukitzea, zeinarekin hainbat ekitalditan edonork bizi dezakeen poesia, eta oro har literatura bera; egile berrien lanak ezagutzeko aukera bermatzea; poesiak beste sormen diziplinekin uztartzeko izan dezakeen malgutasuna erakustea, kasu honetan musika edo arte plastikoekin elkartuta. Azken urteotan ugaldu dira hastapenean (agian) sare kontzientziarik ez zuten hitzorduak, kasu askotan antzeko kezka eta ezaugarriekin. Denborarekin antolatzaileen, irakurleen eta idazleen arteko harremanen bidez sendotu egin da ekimen hauen mapa interesgarria. Nire ustez gero eta nabarmenagoa den errealitate horrek gogoeta mamitsuak eskaini litzake: edozer gauza kontsumitzeko prest den hartzaile pasiboaren perfilaren aldean publiko/irakurle/ikusle aktiboarena topatu dut nik ekitaldi hauetan, harremanen sareei erreparatzen diena, ikuspegi kritikoa duena, edertasunarekin batera sakontasuna ere baloratzen dakiena. Horrelako testuinguruan programazio ofizial gehienetan aurkituko ez diren ekitaldi eta formatuak sortu izan dira, izan performanceak, kolaborazio bereziak ala ekitaldien ez ohiko kokalekuak baliatuta sortu diren errezitaldi gogoangarriak. Eskertzekoa litzateke oro har publiko/irakurleok ekitaldi hauen berri ahalik eta ondoen jasotzea, ekitaldi horiek gure begirada(so)rtzailearekin babesteko aukera aintzat har dezagun. Azkar batean etorri zaizkit burura Gernikako Poesia Astearekin batera Eako poesia egunak, Literatura Eskola, irakurle klubak, Literaturia, Hatsa elkartearen eguna... Eta beste datu esanguratsu bat: teatroaren munduan antzeko zerbait ari da gertatzen. Aipatuko ditut ADEL Aulestin, Topa Eszenika Usurbilen, Brain storming Zarautzen, Eztena Oreretan Astea da kontua. Hastea. GERNIKAKO POESIA ASTEAren egitaraua osorik (otsailaren 22tik 28ra) ASTELEHENA, 22 20:00 Amaia Jauregizar gernikarraren "Azazkalak jaten" liburuaren aurkezpena eta errezitaldia. MARTITZENA, 23 20:00 Mikrofonoak busti! Mikrofonoak zabalik izango ditugu nahi duenak norberaren edo beste norbaiten poemak irakurtzeko. Laguntzailea: Busti irratia EGUAZTENA, 24 20:00 Poesia komuneko paperean. Imanol eta Mattin Epelde. Poesia, antzerkia eta musika uztartzen dituen emanaldia, eszenatokia komun bihurtuta. EGUENA, 25 17:30 Txoko poesia fondue. Txokolatean oinarritutako saioa adin guztietako ume eta gurasoentzat. Antzezlan laburra; marrazketa, idazketa eta historia txokoa; musika; erakusketa eta nahi beste txokolate jateko! BARIKUA, 26 19:30 gura+haize Busturialdeko literatura fanzinearen aurkezpena. 20:30 Bustilehorreko poemak (itsasoak eta jendea). Jose Luis Otamendi eta Juan Azpillaga. Robert J. Flaherty-ren Haraneko jendea (1934) dokumentala, Otamendiren Erlojuen mekanika poema liburua eta Juan Azpillagak bildutako doinuak oinarritzat hartzen dituen emanaldia. 22:30 Kontzertua: Txuma Murugarren (5 euro) ZAPATUA, 27 19:00 Un frasco de veleno. Pozoi flasko bat. Ana Cibeira idazle galiziarraren errezitaldia galegoz eta euskaraz. 19:45 Slavoj Zizeken sudurra. Xabier Montoia 20:30 Mikelazuloko kideen batbada proiektuaren aurkezpena. 22:30 Kontzertua: Rafa Rueda (5 euro) DOMEKA, 28 18:00 Zine-kluba Pedro Duranarekin: Gritos y susurros (Ingmar Bergman) Laguntzailea: Gernikako zine-kluba ASTE OSOAN ZEHAR Ana Cibeiraren collage erakusketa http://www.astragernika.net/  2010/02/23 - 00:18:06

BABESA

Etorriko zaizkizu kultur elkartera, etxera. Demagun pasa den asteazkenean. Izua sentituko duzu. Zure egunerokotasunaren barrenak arakatuko dituzte, lizunki, galderak tartekatuz kolpeen modura. Ezin duzu soa lurrera gehiegi luzatu, ezin duzu egiten dutena begiratu gabe egon; ezin diezu pentsatzen duzuna aurpegira esan, beste edonorekin egingo zenukeen moduan: egiten duzuna egiten duzula ere susmagarria zara, eta batez ere, pistolak dituzte. Beraiek arrazoi ofizialaren ordezkari sakratuak dira, zu ez. Mehatxatu egingo zaituzte, eta joan egingo dira. Hurrengora arte. Berdin dio zein den zure adina, urteak kiloka neurtzen dituzun ala litroka: bizitzan sarriegi sentitutakoa eztarriratuko zaizu beste behin korapilo eginik, bizitzan sarriegi pentsatutakoa neurtuko duzu, berriz ere. Bertan zeudenean babesgabetasuna eta amorrua, joan direnean amorrua eta babesgabetasuna. Gero eta arraroago egiten zaizu demokrazia hitza erabiltzea, gero eta arrotzagoa, irrealagoa. Eta pentsamendu horiek, berriz ere. Ikusezina izatea ote da gizarte honetan aske izateko modu bakarra? Normaltasunean murgilduta bizitzea, alegia, ozenegi hitz egin gabe, ideien araberako proiektuetan arrakasta gehiegi izan gabe, garrantzitsuegiak ez diren gauzetan (demagun kulturan) lan eginez akitu arte. Normaltasunaren barruan dago norma. Eta topatzen dituzun bakoitzean indartsu bazaude gertatutakoa lau haizetara zabaltzea izango da babestua sentitzeko modu bakarra, eta ahul sentitzen bazara lanean jarraitzea deliberatuko duzu. Ikusezin. Normak intimitatean apurtuz, une hobeagoen esperoan. Asteazkenean izan zen. Eguna indartsu zetorren. Asel Luzarragak urrats bat eman zuen askatasunaren bidean, Txilen espetxetik kalerako bidea egin zuenean. Gogoan hartu duzu berriz ere maputxeen laguna. Han ere etxean izan zituen, beste batzuk izan arren haiek ziren. Normaltasunaren defendatzaileak, ordena sozialaren jabeak; haiek bai unibertsalak, eta globalizatuak. Babesgabe direnekin jabetuko zara, hitz egiteagatik espetxera doazen guztiekin, Txilen eta hemen. Eta zorionez, lagunduta sentituko zara babes falta horretan. Beste behin, gaur ere, lagunduta.  2010/02/15 - 22:30:07

OHOLTZA BETE DOINU

 2010/02/12 - 00:06:02

"Eta Karmele?" Donostian

"Eta Karmele?" bi emakumeren arteko elkarrizketa da, umoretsua, eroa eta gazi-gozoa, pentsamendu zentzudunenetik egoerarik absurduenera pausu ttiki bat besterik ez dagoela erakusten diguna. Guztiaren erdigune, Karmele dugu. Nor ote da Karmele? Topatuko al dugu? Nolakoa izango ote da? Zentzurik ba al du Karmeleren bila ibiltzeak? Baina batez ere...non dago Karmele? Ikusle-kontzientzia dudanetik beti topatu izan ditut formatu txikiko lan interesgarriak Euskal Herrian. Antzerkiaz ari garelarik euskara hutsezko sorkuntza, adierazpena, sentimenduen agerpena, formatu txiki eta ertainean eman izan da sarri. Formatu hauei gaizki erabilitako amateur hitza (zenbaitetan modu gutxiesgarrian) atzetik jarri izanagatik agian oharkabean pasa izan zaizkigu askotan. Nago ez ote zaigun gure antzerkigintzaren parte oso garrantzitsu bat agendako zerrenda luzeetan galdu (eta hori zerrenda horietan azaltzen diren komunikabide bakanak aintzat hartuta, noski). Eta Karmele? azkenaldian topatu dudan formatu txikiko lanik interesgarrienetakoa da. Formatu txikia diogu edozein lekutan sar litekeelako kasik, bestela handia baita Ainhoa Alberdik eta Iraia Eliasek transmititzen duten gogoa, indarra eta komunikatzeko gaitasuna. Handia da halaber Samara Veltek absurduaren magia eta teknika barneratzen egin duen ahalegina. Handia emanalditik aterata zabaltzen ahal zaizun asetasun irribarrea, edo-eta-batez-ere-eta-berehala horrelako antzerkia egitea aukeratu dutelako sentitzen ahal duzun poza. Donostiako Doka Kafe Antzokian igandeetan ikuskizunak eskaintzen hasi dira. Bihar (urtarrilak 31, 19:30) Eta Karmele? ren txanda izango da. http://www.doka-antzokia.com/doka/agenda/ikusi/id/272/eta-karmele  2010/01/30 - 20:57:02

Kabia, hozkailua, dortoka eta zonbia

 2010/01/08 - 22:29:05