Mendiko behatokia

Maiatzeko ilberritxoa

Eguerdiko 12,18tan (14,18) saltatu da gorantzako koxkan ilargi mehar baltzittua: joango da txuritzen eta potolotzen. Taurus zeinu ta izeneko goiko kale partikular horretan egokitu zaio laurdenkako sarrera. Lurra eta zainak dute abantail egunotan: lehen egin euriaz eta giro epel antzaz, denak izango dira irabazian. Hego haizexka eta hegomendebalaxka, biak iritsiko zaizkigu, baina indar apartekorik gabe, eta tenperatura ere oreka tarte batean mantenduz, ez fresko eta ezta erreegi ere: hori bai, sargori puntturik izango du, arratsaldeotan batipat, ekaitz giroko keinadak eginez eta euria ezin egin bailuan. Ordu garbiak dezente, baina lehen seinalatua: aukeran, sano-sanoa ere ez. egunez egun, kargatu ahala, ostiralez eta larunbatez batipat, danbar giroago ibiliko dela ematen du. Osasunarentzat berarentzat baino landaredi eta oihan-basoentzat hobe giro hau.  2008/05/05 - 13:31:03

Arrazoimenaren etika

Platon eta Aristoteles maisu handien buruan izan zuen habi etikak. Arrazoimen potentez errun arraultzatxoetatik irtengo zen etika txito txit hegalaria, Europan barna lehen mendeetan, eta mundu osoraino zabalduko zen etika banandu eta globalizatua. Arrazoimenari esker. Ausarta etika. On beharrez, desakralizatzaile etika. Kultura zaharren garbizale, etika. Bide berriak ebaki ahala, moderatzaile etika: teknozientzia, etikaren urrats markatuen beharrean gertatu den azkenetakoa. Goitik behera aldatu du bizimodua: aldatu, ez sakondu prezeski. Ludi honetatik kanpora, espaziora ere bultzatu gaitu. Ahalmen eta botere gainezkakoak, noski, enbor gutxiko gizakiarentzat. Arrazoimenetik sorturiko horrenbesteko ahalmenak, ez ote ditu hesiak hautsi eta ez ote da maldan behera galgarik gabe iraulbidean amildu? Ez ote du bizi handi bakarraren batasuna ahaztu? Ez ote da jausi bizidun handi ta ttiki bakoitzaz baliatzeko, eta etekin ahalik eta handiena ateratzeko tentazioan erori? Amalur handi batu biziaren barne-ahotsa ahaztu duenean, ez ote da egoera bakoitzaren eta pasadizo bakoitzerako ezin konta ahalako norma eta lege mordoen morroi despistatu bilakatu? Ahots sakon horren faltan, ez ote da tontotu, gizarte mailen eta inguruko klase-interesen esklabo? Ez ote zaio amalurraren etika bakar konpletoa, izaki ta jakintza bakoitzarekiko etika ñaño ttikietan lehertu, saltatu, desintegratu ta papurtu?  2008/05/01 - 13:10:01

Ilbehera

Eguerdi osteko 14,12an (16,12) sartu gara ilbeheran. Dena beheraka, dena hustuz, gaur zortzi maiatzaren 5ean ilberri ttikian goraka hasi arte. Badirudi ilargiak ilbeheran indarra galtzen duela eta ez dizula talentu askorik izanen eguraldia nahasteko. Mendebalaren bizkarretik itsasoko lainateria bultzaka etorri bai, baina ez euri pulamentuzkorik eta tenperatura aldetik, freskatzeko keinutxoa besterik ez. Gaurko ilargi koskasaltoxkak bai, fronte pare ahul baten zikina ta eragina ekarri ditu; beste zeozer iritsiko da bihar gauetik etzi goizaldera, baina, gainerakoan, mendebalak berak xikintzen duenaz aparte, hego ikuttua sartuko zaio haizexkari, eta zeru txit garbiak izan gabe ere, berobidean (epelbidetik gora) utziko gaitu batetik, eta, bestetik, lehorretik jarraitzeko gogoa ekarriko du asteburu luzerako. Eta ez dirudi ilargi berriak berak ere koska nabarmenik ekarri nahi duenik.  2008/04/28 - 18:54:03

Ilbete espeziala

10ak eta 25 minutu (12,25), ilargia bere betetasun biribilenera iritsi eta arinbidean abiatu denerako. Portatu da duela 29 egun ilbetetik eurika hasi zen ilargia. Lehen zazpi egunetan, ostiralsantu arratsetik pazko asteko osteguna pasa artiokoan, 222,7 litro. Ez dago batere gaizki: 7 egun horiei 31na litro tokatzen zaizkie; elur eta guzti, trumoialditxoa ere bai, halaxe eman zion astesantuak ongietorria udaberriari. Neguko 90 egun denek beste litro eman zuen aste ilbeteko horrek. Gero ja, hurrengo 22 egunek 200 litro gehiago arrimatu dizkiote lehen aste gainezkako pazkotiar hari. Ez dira erreusak izanen: amalurrak, soin eta soinpe, gozatu ederrik hartu du. Udaberri ekarri onekoz eskertuko digu, ziur. Eskerronekoa da amalur bero udaberrikoa. Neguko 3 ilargi maxkalagoen segidan, laugarren hau espeziala suertatzea ez da batere arraro eta ezohikoa. Ez dago beste hainbat urtetara begiratzea besterik. Nondik datorkio, bada, apirilari hain fama gaiztoa? Nondik dauzkagu antzinako 'zozomikote' entzutetsuak, gureak bezain europar kulturetakoak, martxo-apiril bitarte honetan suertatzen diren aurtengoak bezain egun euritsu zopanteak? Zuek lasai: aurten bertan, antzerako kontuekin itzuliko naizelakoan nago, beste hilabete batzutan, pare bat aldiz, seguruasko...  2008/04/21 - 00:12:01

Bi ilbehera

Abendua ilbeheraz sartu zitzaigun eta ilbehera topatu du azken atean: ilbehera bana ekarri digu aurtengo abenduak. Euri lardaskeroz abiatu zen hasieran: opari mostra batez nahi duela, esango nuke urteberrirako langa zabaldu digun honek. Goizeko 7,52etan (8,52) sartu da Libra zeinu airez eta lorez ornituan. Aire garbiz sartu da, halaxe sartu denez, behelainorik han-hemen izan omen den arren: mendien aldamiotan ez da horrelakorik. Ezta biharkoan ere: goizeko izotza kenduta, polita geldituko da 2008ko lehen eguna. Baina, hori bai, etzitik aurrera, hegomendebal traskail samarra nabarituko da mendi hegalotan, kostako tenperatura epelduz. Zerugoietan paseko laino ta hodei franko ere bai, paseo azkarrean. Eta ostiralak bai, iparmendebala nahiz iparraldeko tenteagoa sartzeko enpeinorik azaldu nahiko du, beroa uxatuz. Laburra izango da saioa eta errege bezpera txukuntzen saiatuko da berriro. Aste kurioxoa orokorrean, baina haizeon toreoa hegotik ekialderainoko paseilloa eginda hasi nahiko du urteko lehen ilargi koska honek, ilbeherakoa izaki. Opariak denetikoak botako dizkigu mostran: eguzki ordu bikainik bai, haize baldres samarrik ere bai, goiko hodei pase mostrakorik ere bai; tarteren batean, itsasoko lainateri umelari ere utziko dio txanda, eta ekialdeko haize geldo hotzari ere bai, noski. Tenperatura ere, mostrario denetikoan.  2007/12/31 - 21:42:05

Eguberri zorion!

Zorion bakezkoa, xumea, bihotzetik bihotzerakoa, guztioi! Gabon bakoitzeko jaiotza berri bat, Gabon bakoitzari berria deritzat, lehen espantu bera dut espantu behintzat. (1985) Bakea jaio da, bakea behar da: eta hala ta guztiz bakerik nahi-ezka. Bake-gose denek bitez belaunbika, eta hasi, faborez, bake elkarrizketa. (2007) Gabon bakoitzeko...  2007/12/25 - 11:19:11

Gabon erronda 2007

 2007/12/23 - 17:13:04

Gabon erronda 2007

 2007/12/23 - 17:13:04

Negu ofiziala

Negu ofizial astronomikoa 6,08tan (7,08) izan da: neguko solstizioa delakoa hortxe omen. Eguzkia indarbidean, eguna luzakeran, argiaren ta biziaren itxaropenak pizt egiten digu. Ikusten zergatik hautu zuen elizak Eguberriak hortxe kokatzea? Askotxo biltzen du biziaren eta norbere bizitzaren jiran egun labur beltz hauetatik argiagoetara irten eta jauzi egiteko gogo-grin eta gutiziak. Arratseko eguzkiak, narrastaka ibiltzetik goraka, lurra benik kendu dio pisuari: 4 minutu irabaziak ditu; hemendik urtezaharrera beste lau aterako dizkio; badu, beraz, abiadatxoa. Goizeko nagidurak, aldiz, artean 3 minutu berantatzera eramango du bere alferrean: urtezaharrean harrapatuko du minutu berantena: 7,38 (8,38). Arratseko irabazia eta goizeko galera, jada kitatuak direla esaten digu neguan sartzeko datak. Negu ofizialaz aparte, gogora dezagun goiz hotzetatik dezente emana digula dagoeneko aurtengoak: izotz astebete gordina oparitu zigun. Urbiko elurrak hor dirau tinko abenduaren 9ko ilberritik. Beherago ere jaitsi zitzaigun ilgora biharamunean. Azaroko ilgorak ere elur mostratxoa oparitu zigun, eta handik zortzira, ilbeteak ere beste saio bat bai. Beraz, Urbiaren tamainako kaxkoetan, lau bider elurrez zuritu du. Eta azken ilberritik ezta urtu ere bi asteotan. Baserriko jakituriaren eskola ilargi amandrearena izan! Neguaren aurrerapenik irakur ote daiteke ilargiaren koska horietan? Baote?  2007/12/22 - 13:09:03

Hamahiru

Zenbaki esanguratsua: alderdi dezente dituena. Intsusaren hilabetean (hamahirugarrenean) gauden honetan, intsusa beraren ukenduaren gozamena ekarri dit EIRE elkarteak hamahiru irakasle unibertsitateko emeritu izendatu izanak. Lan isila, haizearen kontra askotan, urtez urte egina, behar beste txalo eta oihartzunik izan ez duena, euskararen mailakoa, alegia, baina bihotzaren hondoenetik eskertzen eta estimatzen dudana. Paulo Iztueta, Paki Arregi, Elixabete Iribar, Xabier Andonegi, Sabino Aiestaran, Lontxo Oiartzabal eta Xabier Apaolaza, gehienbat Euskal Herriko Unibertsitatean jardun direnak. Abel Muniategi, Anton Artamendi, Joxe Etxegarai, hauek Deustuko Unibertsitatean. Jesus Garmendia, Joseba Etxebarria eta Jose Antonio Mendikute, hauek Mondragon Unibertsitatean. Bejondeiela hamahiruei. Zenbaki horrek oihartzun eskasak izango ditu, hala nahi badute, beste kulturetan. Gurean, Ez dok Hamahirutik hasita, Intsusaren hilabete hamahirugarrenetik segika, eta hamahiru irakasle emeritu hauengana iritsita, zenbaki estimatua bihurtu zaigu.  2007/12/17 - 13:51:03