Mendiko behatokia

Uztaileko ilbetea

Bart, 1,38 puntuan bete da erabat osoki ilargi betea. Lastime! Apenas ikusiko zen gure inguruotan, zerualde tapatuxeak ez baitzuen ikusten uzten ahal. Aquarius ikurrari egokitu zaio oraingo laurdenkatxoaren punttua. Airea du bere ezaugarri nagusia. Gainerakoan, lehengo lepotik daramake bere ekarria. 54 egun igaro ditugu koarta-tenporen azken asteazkenetik. 5 ere ez dira izan egun total garbiak: goizetik ez bada arratsetik, edo gaueko lehen ordutatik, hor izan da zelatari itsasoko lainateri zarpailtxoa, mendibizkar eta muinolepoetan korbataturik, ezin erabat garbituz. Eguzkiordu dezenteko egunak bai, baina lainorban zuriak goietan ere, aporrillo eta apopillo, beti hortxe, mendiei lepoa ferekatuz ta freskatuz. Ez dauka erraza aurtengo udako aireak behar beste sendatzen. Hainbeste laino xaxtar eta hain euri gutxi ekartzea ere, markak puskatzeko tamainakoa gerta leike aurtengoan.  2010/07/26 - 19:32:04

Urak dakarrena

Badu estimaziorik, nola ez bada, bizia bada? Gaur heldu zaizkit Espania aldeko eurien kontuak. Irailean hasi eta abuztu azkenerakoa hartzen da urte meteorologiko ofizialtzat: hori horrela, kontent eta pozik dira penintsulako gure lagunak lehen sei hilabeteekin. Udazken-negualdiak hartuta, penintsula eta Kanariar irletan, irail-urri-azaro, oso lehor, euri gutxiz, iharrak penatuta joan zitzaizkien. Gureotan, 605 litro oparitu zitzaizkigun: batezbesteko 444ak 161ean gaindituta. Abendu-urtarril-otsail-martxoak, ordea, iazko pena siku ihartu guztiak gainditu eta, bai Andaluzi aldea, baita hego-mendebaldea, Extremadura nahiz bi Gaztelaldeak, urez gainezka, zopatuta utzi dizkiete. Gurean, urtarrila izan genuen salbuespen, bi elurte eta guzti: batezbesteko 192en aldean, 286 baikenituen. 114 litro gehiagoko horien emana estimatua izango zuen lurrak, eta eskerrak neguko bihotzeko hilabete horri, aldameneko beste 4 hilabeteak, apirila ere sartuta, neguak emankorrean portatzen dakiela jakinik, zekentxo pasa baitziren lauak ere. Abendaren eta otsail-martxo-apirilen ekarria hauxe genuen: 378 litro, eskastxo aukeran 120 egunetarako; urritxo, lau hilabete horien emana, batez ere, lauen batezbestekoa 660 litrokoa izan ohi dela kontuan hartzen badugu. Espainia aldeko emana, zehazkiago nolatsu joan zaien? Begira: Abenduak, normaleko batezbestekoa, orohar, bikoizturik eman zien. Urtarrilak, %43 gehiago. Otsailak, batezbestekoaren bikoitza; penintsularen erdialdean, Gaztelaldean eta, hirukoiztu ere bai. Martxoak ere, urterokoa gainezka %50ean. Horrela, aurten, udazken ta negu, irailetik martxoaren azkenera, zazpi hilabeteok hartuta, lehen 3 hilabete lehorrak barne, hala ere, azken 40 urteotako euritsuenen zerrendan, 3.mailan kokatu zaie Espainiako penintsulan (Portugali ixkin eginda, noski). Badute, bai, pozik egoteko arrazoirik: euri bustiari dagokionez, ez dute krisialdirik. Zalantza, betikoa: zer ote datorkie udaldian?  2010/06/10 - 20:22:02

Afrikandugu

Inaugurazio ekitalditik nator. Gandiaga Topagunean arratsaldeko seiretan abiatu da Afrikako astea 2010. Bertan izan da Gema Zabaleta Euskao Jaurlaritzako kontseilaria. Jaso du txalo ederrik bere sarrera mintzaldiak. Egoki jardun du, eta halaxe iritzi dio bertan bildua zen taldeak. Ia bi dozena beltxaran zenbatu ahal izan ditut: asko poztu nau beren presentziak. Bada tartean gotzain bat, ez hemengoen jazkera nabarmenagoak erakutsiz; badira frantziskotarrak, Laku Handien herrialdetan lan egiten dutenak, eta badira hainbat alorretako jakintsuak, gizaseme nahiz emakume, astean parte hartuko dutenak. Ekainaren 7tik 12ra Arantzazu Afrikarekiko elkargune bilakaturik daukagu, koloreanitz eta pozik: bada irrifar zabalik. Afrikako independentzien 50. urteurrenean Afrikari buruzko IV. aste honek Afrikandugu proposamenaren indarguneak eta alderdi ahulak egiaztatu nahi ditu Laku Handien herrialdeko adiskidetzeari dagokionez. Aurreko urteetan bezala, Mbuyi Kabunda irakaslea izango da Astearen zuzendaria. Baina ez diezaiodan kendu berari hainbeste gustatzen zaion izendapena: Ni Lehendakari naiz hemen, esaten digu aldez alde doakion barre eta algara tarteko. Asmoa eta xedea, Afrikari buruzko IV. Astean, hauxe genuke: badira lankidetzarako senidetze saiakera batzuk; haien irudia partekatu eta bultzatu nahi duen proposamen horretan sakondu nahi dugu elkarrekin. Laku Handien eskualdean eta berradiskidetzearen gaian jarriko dugu arreta. Ordutegiari buruz esan, 18.00etatik 20.00etara izango dela asteko 5 egunotako ikastaroa. Honako gaiak jorratuko dituzte, segidan datozen hizlariek: Astelehena 7: «Iragana. Laku Handien eskualdearen historiaren deskribapena». (Mbuyi Kabunda) Asteartea 8: «Oraina. Laku Handien egungo egoera». (Mbuyi Kabunda, Rigobert Minani) Asteazkena 9: «Etorkizuna. Ikuspegi eta lehentasun sozialak Laku Handietan». (Mbuyi Kabunda, Florent Rugigana) Osteguna 10: «Berradiskidetzea. Bizikidetza berreraikitzeko eta berradiskidetzeko prozesurako gakoak Laku Handietan». (Mbuyi Kabunda, Rigobert Minani, eta Gorka Gamarra) Ostirala 11: «Esperientziak. Lankidetzarako senidetzeen irudia eta bere ekarria Laku Handien berradiskidetze prozesuari». (Mbuyi Kabunda, Jonan Fernandez, Florent Rugigana) Larunbata 12: ekintza sozial desberdinak egingo dira programazio honi jarraituz: 10.30ean. Mbuyi Kabundaren hitzaldia. «Historia, egungo egoera eta bizikidetza berreraikitzeko eta berradiskidetzerako bidezko prozesu baterako lehentasunak Laku Handietan». 11.15ean. Atsedena. 11.45ean. Gorka Gamarraren Umurage dokumentala. 12.45ean. Solasaldia: Mbuyi Kabunda, Florent Rugigana, Gorka Gamarra, Jonan Fernandez eta Fausto Yudego. 13.30ean. Atsedena. 14.00etan. Herri-bazkaria. Ikastaroa nahiz larunbateko ekintzak zabalik daude parte hartu nahi duen edozein lagunentzat. Informazio gehiago edo izen-ematea: 943 251005 - arantzazu@baketik.org - www.baketik.org  2010/06/07 - 21:07:06

Bitxiantzekoa

Herenegun artioko 56 egunetako euriak, ia bi hilabetekoak, eman dizkigu Arantzazun astelehen goizetik asteazken goizera, bi egunotako 48 ordutan. Atzoko erreka-marruen oihartzunetan, bihoa gaurkoan datu berexiantzekoa dirudidana. Alegia, 48 ordu nahikoak izan dituela, martxoaren 8tik maiatzaren 3ra arteko euri guztien kopurua berdintzeko. Euritsua ta umela izango omen zena, hara... Martxoaren 7. ta 8.a, gehi 10. ta 11.a izan genituen aurtengo neguko azken elur-hautsen bisita ekarri zigutenak. Ordukoxetik hona, elur xelebre haien bi egun ere tartean ditugularik, denak iladan eta korroan hartu eta, 56 egun pilatuz, ia bi hilabete horietan, herenegun arte, 113 litro nituen batuak, 25 egunetan egin duelarik, dela lanbrotan, xirimiritan, edo ta euritantantsutan. Askoz gehiago espero zen baina, udaberriak pott egin omen du. Bada, errepika nadin, astelehen goizeko lehen ordutik, gaur goizeko lehen orduotara, 48 ordutan, alegia, 114 litro utzi dizkigu maiatz maratzak. Bitxikeria besterik ez da. Horregatixe ekarri dizut.  2010/05/06 - 00:34:03

Asteburu probetxuzkoa

Joan den asteburuan eman da, larunbat eta igande, ikastaro bitxi bezain bete, mamitsu eta probetxuzkoa. Antzerki-Forumaren muinari dagokiona izaki, komeni zen ikasle zetozenek partaidetza ere lantzen ohituxeak izatea. Alegia, edozeinen arteko eta edonongo gatazka moeta guztiak gainditzeko eta zentzuz askatu eta konpontzeko sen berezi baten jabe ere izan behar baita. Helburuetako bat, eta printzipalena, esango nuke, bakoitza dabilen ingurunean, Antzerki-Forumak landu behar duen hainbat esparruentzako teknika nolarebait landu eta erraztea, hitz batean, artez dominatzea dela. Jakina, hori eskarmentua hartuz lortzen da. Halaxe da Baketik-ek, laugarren urte honetan, Antzerki-Forum-eko taldean lortu duena, benetako eskarmentu sakona. 10.000tik gora neska-mutiko pasa dira, hainbat eskoletatik etorriak, Arantzazuko saio hauetatik. Lehen urtean, 3 hilabetez entseatu zen, Orla Hasson-en begiradapean. Orain bi urte, 84 eskoletako haur eta gazte izan genituen hemengo emanaldiotan. Iaz beste 85 eskoletako talde. Eta aurten ere, oraindik 20 talde pasatxo etortzekoak direlarik, 80tara arrimatuak izanen dira. Esan gabe doa, Antzerkia talde bakoitzari dagokiona presta ohi zaiela. Gabonak arte, lehen 3 hilabeteetan, 8-12 urte arteko neska-mutilak etorri ohi dira. Gabonetatik Aste Santura bitartekoan, 12-14 urtetakoak. Eta azken hilabeteotan, 14-16takoak. Talde mardulak, gehienak behinik behin, antzerki ardatzaren jirabueltan ondo engaiatzen direnak. Bide beretsuko emanaldiak tokian tokiko erara gertatu, landu eta eman ahal izateko prestakuntza gisara eman da asteburu honetako ikastaldia. Orla Hasson bera egon da hemen, Irlandatik etorrita. Larunbatean, goizeko 9.00etatik 13.30etara, eta arratsaldez, 15.00etatik 20.00etara. Igandean, berriz, goizeko 9.00etatik 14.00etara. Bette-bettean jardun zuten hemen bildu ziren 15 lagunek. Pozik eta halako lan on ta betearen gogoasea eta gozamena antzematen zitzaien ikasleei bezala Orla maixtra ta jakitunari. Ziur naiz, emango duela fruitu atseginik asteburu honetan ikasitakoak, eta gazte mordoska oparoa izango dela fruitu on horren probetxutan ongarritua. Beajondeiela!  2010/04/27 - 20:52:02

Estimatua dago

Bidebarrietako Liburutegian martxoaren 10ean Zurgai aldizkariaren azken alearen aurkezpena daukazue, bertaratu nahi duzuenok. Arratsaldeko 19,30etan izanen da. Zertara natorren abisu honekin? Gaur iritsi zaigu Arantzazura horren berri. Lastima da baina, ez dut uste joaterik izanen duenik. Noren izenean etorriko eta, kartazalean datorren Luis Villasante Kortabitarte behinik behin, joaten bada ere, ez dut uste ikusiko dutenik. Eskertzen diogu akordatu izana, beti fin portatu den Bilboko Udalari. Estimatua dago.  2010/03/05 - 00:34:01

37 urte Segura Irratitik -9-

Segura herriak, bertako apaizetako bati esker, On Zesareo Elgarrestari justu, 1956rako bazuen bertarako eta gerturako irrati emisoratxoa. On Zesareok, debagoiendarra izanik, Bergarako semea, beti izan zuen Arantzazurako joera eta Ama Mariarentzako jaiera. Irrati baten gorabeherak, arazo ta zailtasunak esku hobetan egon zitezkeala eta, pentsatzen zuen Arantzazukoei eskaintzea irratiaren kudeaketa eta martxa. 1964tik 72ra, 8 urte luzez mutu egon behar izan zuen, sasoitsu hartan beste irrati batzuen antzera, uhin aldaketen arazo teknikoak zirelata, beste kausa batzuen artean. 1973an, otsailaren 10ean, Definitorioak batzarrean begi onez ikusi zuen On Zesareoren eskaintza; baina Arantzazuko anaidiak ez zuen bilatu irratiaz erabat arduratzeko modurik. Halere, Aita Jose Agustin Mendizabalek bere gain hartu zuen afera: Frantziskotar Seminarioaren gainean antena bat prantatu, han goiko koarto batean emisorak ohi duen kontroleko mahaitxo bat ipini, ondoko beste koartotxoan aldarea meza emateko, bidebatez, gerora hango fraileon kaperatxoa izango zen huraxe, eta halako batean, han hasi ginen eguneroko meza ematen. Aise esaten da, baina 13 mila ondo pasatako meza kopurua bada dagoeneko Segura Irratiz emanikoa: erdiak, gutxi gorabehera, han Seminario zeneko goi hartatik, eta beste erdiak Arantzazuko komentu eta basilikatik. Eguneroko meza bakarrik ez: On Zesareoren borondatea eta ametsa Arantzazun ospatzen genituen elizpuntzio guztiak ematea zen. Horrela, basilikatik Seminario goraino behar zen kableria paratu eta Basilikan errezatuko zen Errosarioa, Bezperak edo Benedikta, igandeetako Mezanagusia, igande arratsetako erromesen Agurreko errosario ta Agur Jesusen Ama, urteko bederatziurren nagusienak ere bai, hala Sortzez Garbiarena, nola Arantzazuko Amarena eta San Frantziskorena, eta noski, Garizumako hitzaldiak, astebetean euskaraz eta bestean gazteleraz. Halaxe darraiogu orain bertan: eguneroko meza goizeko 8,30n, eta igandeko mezanagusia, jaiegunetakoekin batera. Duela ia urtebete abia ginen Loiola Irratiatik ere eguneroko meza ematen. Baita ere, bada, badenez, eskertzen duen edadeko jenderik franko. Geuk ere eskertzen dugu eta estimatzen haiena.  2010/02/24 - 20:59:01

Oihartzunxkak -3-

Belengo aspaldiko eta iazko Gazako sarraski itxutuetatik, natorren eguberriz jaioberriengana, bizi sorberriaren zorteondora. Seaskaren aurrean kukubilko, edo belaunerdiz nahiz belaunbiko jartzen naizela, umearen begitxoekin parezpare, orduantxe dakust egokien (neroni ikusten saia gabe ere barrura baitoakit) begitxoen hondotik datorkidan Biziturriaren jariotxo isil leuna. Ia urte guztian idor dagoen Arantzazuko errekabarrenean nola, Iritegiko xokoan, harriartean, azpihondotik sortzen da plauf-plauf ur-punpuilotxo ttiki borobil etengabearen emana dariona... Biziaren piriridariontxoa ikusten dut begien pare-parean ditudan bi ttiki erdixabal horietan. Bizijarioxka hain ahulak gure baitako hondoentxoa ere pizten digu: Bizi ttiki zaindubeharrekora behartzen gaitu, zapitxoetan kariñoz bildubeharrera, bularren ondoondoan sehaskatu ta pulunpatzera, magalean txinkotxinko gozatzera, edo amatxoren kilikili laztanez biziarazitakoa mirestera, horixe da eguneroko ta uneoroko bizi haragiratu xumeak sorrarazten duena. Belengo ganbelakoak bilbatzen ditu munduko beste seaska guztietakoak: Biziturri betikoaren punpuilatxoak lehertzen baitira, betirako etengabean jada, jaioberri bakoitzarengan; eta halaxe gutako bakoitzaren baitako hondo isilean ere. Seaskan abiatu da gizateri handi zabalaren sendi luzea. Eguberritako Belengo ganbelakoak, halanola beste edonongo seasketako edozein umettikik gogorarazten digu, nola denok ludi ta mundu zabaleneko familia bakarra osatzen dugun: gu guztiongan kabitzen den biziturriaren punpuilu txiki horixe da, guk sortu gabe, gure baitako sakonenean eskaintzen zaigun betirakotasuna. Bizitzen hasi den biziturri ahulena ere, betiko bizijarioaren betiradaino dariona izaki. Zugan ta nigan sorturiko bizisorrerak zutu ta nitu gaitun bezala, zuka ta nika, denon arteko gu zabal handienean betirako gutu gaitu.  2009/12/30 - 01:34:05

Gaztainondopagoa

Kaxkaldu ote naizen galdetuko du bateren batek. Ba, aizue, egia berdadero purupuru horietakoa da hauxe. Gaztainondopago lerdena, bai horixe! Aspalditik dago halaxe: gaztaina gero eta xaharrago, errekaldetik bi aldaska berri ematen bere zahardade atzenduan. Baina, gaztainondo zartatuan behera han ageri dira, noizpait zainzuztar izandakoak, gerri trunkotzen doazenak eta lurzoruan zain propialak zuztarturik dituztenak. Gaztainondo xaharra ez bezala, indarrean eta kolore onean dago, bizibizi ta tente, bere etxeberri azal xaharrekoa lehertuz, gero eta pagoago, pagolizar izateko asmotan airean gooora doan pago gazte sendokotea. Ez da inguruan pago hosto apainik gelditzen: denak orbelmaxkaldu dira azken bi asteotan. Gaztainpagoak, aldiz, oraintxe horiztatuberriak dauzka panpox asko, arroxa koloretara bidean, inguruko pagoekiko gaztetasun harroa diztizatuz. Egun gutxitako eskaparatea, gaztainondopagoaren janzkera modeliko honena. Ez da zuhaitz bakarra, halere, etorkina bere golkoan jaso eta zuztarrak trunko bigunduaren magalean behera lurperatzen utzitakoa. Gaztainondoa aparta da beste zuhaitzen hazi etorkinak bere magalpe epelean ernaldu eta hazten. Bada gaztainondoetxerik, tximiniberri luxatu gisara, hiru etorkintxo ere hazi dituenik. Zuhaitzotan ez da gurasoa umebila doana: zuztarrak errotuegiak daude inora besteren bila mobitzeko. Baina, bulargolkora datokion hazia gorde eta hazteko enpeñoa, hori bai: horretan bat bada, gaztainondoa sukalde epel ta beroena, abegi emankorrenekoa. Gaztainondoa etxerako, ta etxetarako!  2009/11/25 - 17:38:03

Azaroa ilgoran

Ez zaio asko falta, laster da ilgorako koska saltatu beharrean gazta erdia dirudien ilargitxo txurixka. 21.40 puntuan (22.40), edo hamaikak hamar gutxiagoan, hortxe sartuko da ilbeterako bidean: bihar zortzi, abendu bigarrenean iritsiko da betebetera. Bitxikeria gogoan har nahi bazenu, gutxitan edo ez hain sarri suertatzen den kontua dela, alegia, hilabete baten barruan bi ilbete egokitzea. Halaxe, bada, aurtengo azken abendu berexixko honetan. Piscis zeinuan tokatzen zaio oraingoan, hankapunttetan doan ikurrean. Eurizalea da, berez, Piscis, ez da alferrik arrain pare batez irudikatzen. Urik ekarriko duen edo ez, badaezpadan, orain bakeoso dagoen hain tenple oneko aroari erreparatu astean aurrera. Akordatzen ez denarentzat esan, Domusantuz egokitu zen ilbeteak 200 litro pasa utzi zizkigula bere astean. Tartean, itsasoan ez bezala, hain tenple oneko ibili den ilargittoak, azken palastak bere azken egunetan bota nahi dituela dirudi.  2009/11/24 - 23:51:02