Matzorrianori kendute
Matzorrianoanak
Panaderiko atie
Deskantsurik ez eukittie zer dan gitxik dakigu, gero ta gitxidxaok. Goizeko zortziretan jantzan hasi ta gaueko bederatzidxek arte. Gabez zabaldu ta gauez itxi, astelehenan bezperie zer dan jakin ez, zapatuen ostekoa bez. Kalendaridxoa inkau zostien kristalien, egun gorridxek ta egun baltzak han, han bai, noberantzat danak baltzak, danak luziek. Ez, batzuk baltzak ta bestiek baltzagoak. Ingerukoak beharrien dagozen egunetan hareikaz bota leikez parraplada batzuk behintzet, baie zapatu-domekatan harek deskantsue, ta ni bakarrik. Hango punten dagoen beste panaderi bateko atie ez bada, edo tabernakoa. Baie konpententziegaz konfiantzan ibiltie ez dago ondo ikusitte, ta bestiek tabernako kontuetan hasten direz ta kostaten da haren konbersazinoan sartzie. Dana dala ferreterikoak esan zostan lehengoan oin konpainia gehidxao eukingo dotela. Alkatiek edo halangon batek esan dauela oin danak zabaldu behar dauriela zapatuen, domekan edo goizeko lauretan gura bada. Ta egin dauriela pentsaten batzuk bakarrik emoten dogule denborie lar, ta holan aber komertzioa animaten dan. Ta nik gure doten bakarra da kalendaridxoko egun gorridxek zer diren jakittie. 2011/12/21 - 05:23:02
Termometroa
18, 14, 20, 10, 15... ta zero bat eskoien. Keto bixi ixen ta bixitze guztidxe kanbietan, norbera kanbidxau barik. Numero beilegidxetan bestien bizitzie gobernau ta norberak horrek guztidxek zer zentzun dekien entendidu ez. Aittuten dostie batzuk, ordue interesau ta nik tenperaturie erakutsi momentuen, burueri buelta emon ta segundutxu bat be ezin itxadon behar dauriena ikusteko. Jakitteko hainbeste urgentzirik ez dauriela eukingo pentsaten dot. Beste batzuetan esplikatie gure ixiten daurie paparretik sartuten jakien airie zer dan, hareri zelan deittu. Eurek esaten azertauko ez ta nonok kolkoan behera dekiena esplikau behar dotziela emoten dau. Ta zer jakingo dot nik hori zer dan!Hotza, beroa, denborea... hori guztidxe numero beilegidxek direz niretzat, neuretzakoak ez direzen numero beilegidxek. Ta ezin dotez kontau aurretik pasaten jatazenak, pasaten jatazeneri pasaten jakiezenak, ta neure numeroen aurrien pasaten direzen horreik danak inori ezer konponduko ez dotzien numeroetan baino ezin dotzetez esplikau esplikazinon bat topaten keto paraten direzeneri. 2011/11/23 - 00:49:08
Farola bateri pegaute
Papel onagaz egindde nago, ta pegamentoa be bai. Urtiek direz farola baten erdidxen, begidxen alturan, baten batek pegau nenduela. Arpegi bet ta letra batzuk nekozen eskribidute orduen. Farolien aurrien ez direz asko pasaten ixin urtiotan, leku trankilien-edo gaoz. Akorduen dekotela, dozena erdi lagun parau direz niri aittuten, leiduteko ez zan hainbesteko ahaleginik egin biher, letra gitxi berba baten, edonok entenditeko modukoak, arpegidxe ikusitte fazilago. Baten batek bota dosta aikunea inoz, bai. Leku trankilien egon baie euridxe, eguzkidxe ta haixetik aparte ez, atzazkalen batetik aparte bez, ta urtiek joanda letrak joan ta arpegidxe borraten joan da apurke-apurke. Gaurkoan buru baten keixpie ikusi lei iguel, letran arrastrotxun bat, baltza zanata zuridxe zana grisera etorritte, papelien urretutxu batzuk. Pasako direz ingeruen pasaten dizen guztidxek, arpegidxek borrau egingo direz, letrak galdu, baie ondinokarren haixe, euri, eguzki ta atzazkal asko beharko direz hametik despegateko. Eskiñe galdu baten, farola bateri pegaute. 2011/10/20 - 23:34:03
Bateko txikidxe
Egunek direz panaderiko atien baten bateri jausi nitxakola patrikeratik. Mokeroa hartuten joan zan, ta harengaz enredaute atara nendun kanpora. Ez nintzen sudurrera ailegau, zapidxe gora ta ni behera. Zapatien ganien lehenengo, zagatarik egin barik, handik baldosineko erretenera. Gulangoak bizidxek ixen ta brinko batzuk emon noazen segiden, baldosinetik errobera baten kontrara, erroberatik bordillora, ta bordillotik erretenera. Hantxe lotu nintzen, baldosa zuridxen ganien, ondoan txikle baten papela ta denda bateko erreziboa, bola egindde. Hantxe emon doguz egunek, barriketan ta apur bet ikeratute be bai, euridxe egingo zoala, edo mangerie pasako euriela alkantariletik joango ete ginen. Ez euririk, ez mangerarik barriz. Ta pakien pasau doguz egunok. Esperantza euki dot baten bateri neu jausi nintzen modure bosteko biletie edo euro bikoa jausiko jakola ta ondoan nagola neu be hartuko nendule, bateko txikidxegaittik ez dau inok kaloria bat gastauko bestelan, ezta begidxe kansau be. Baie gaur, eguerdidxen, panadertik urten dau batek, serio, behera begire ibili da, kaminora arrimau da, astiro, nora joan ez dakiela emoten dau, edo ez dabela inora joan gure, edo nora joan ez dekola, baldosinak kontaten. Ganien parau jata, aittu baie ikusi barik dabilela pentsau dot, derrepentien sentidu dot begidxe inkau egin dostela, ta atzamarra arrimau, ta hartu egin nau, ta goiti behera aittu, astiro. Eskuen estutu ta han gordeta eroan nau. Handik apur batera eskue zabaldu dau, ta kaxa batera soltau nau, nilango pila bat dago kaxan, zentimo bateko hainbet ta hainbet. Ta ez dogu azertaten zegaittik gagozen hamen sartute. 2011/09/21 - 23:59:02
Hametik goittik
Santoralagaz abadiek be ez direz akordauko sarri, baie udie hasitte han gabiz gu lehengo moduko kalendaridxoak topaten, santue zein dan, plaza baten edo bestien ifiniko gaittuez, ta holan emongo dogu uda guztidxe. Ta uden ixeten be hasten gara eszenaridxook, urteko ganerako egunetan burdinek, toldoak, untzeak, sokak ta iguel plano bat ixeten gara gehidxen-gehidxenik. Udako santuakaz barriz, bizitzie hasten da guretzat. Bizitze kontenplatiboa. Plaza baten erdidxen inkaute, gure ganera igoten direz hainbet danan atentzinoa ekarri guren. Batzuetan guri aittuten parauko direz, ta bestietan kasu gitxi egingo dotzie, baie hor gagoz gu beti danari begire, kontenplaten. Ta ikusiko doguz batzuk pregoiek noz akabauko. Ta ikusiko doguz beste batzuek gure ganekoagaz enamoraute. Ta aurrean zer ikusko daben jakin barik sillie hartuten daben aguretxue be bai. Ta atzera ta aurrera pasaten direz asko, lar batzuetan, honantza aittu barik. Jantzan parauko jakuz beste asko ondoan, batzuk segidan kansauko direz, beste batzuk orduek ta orduek hor. Bizitze laburre gurie, baie hainbeste bizimodu kontenplata plazako eleixiek baino urte gehiago dekoguzela pentsau lei. 2011/07/21 - 08:16:08
Keixpie
Munduen direzen sabidxorik handidxenak dekie pregunte bat euren artien garbituten ibilten direzena baina ez direzena atrebiduten jente korrienteari zabalten, mundue zoratu ta atoan gerra ta demandatan akabauko dalakoan: egukidxe tapaute dagoenien, dana da keixpie ala ez dago keixperik? Nun da keixpie orduen?Bertoneri eskerrak, ointxe dekogu okasiñoa orduan noberan agotik, diskiziñoan objetuona, keixpen esistentzidxe nundik norakoa dan noberan esperidxentzittik entzuteko.Ta munduko keixpe guztidxen izenien tokau jata kontestatie. Ta esango dotzuet keixpien espeziek dekola karakteristika bat propidxoa ta berana, ta keixpiek ez deitu holangoetan pentsaten, keixpie bizi da zuek topaten ta nonbraten dozuen momentutik, ta guk bakarrik dakigu eguzkidxek urteten dabenien sentiduten dogula nonor akordaten dala geugaz: mantekaua urtu ez daitten arrimaten jakuna, eguzkidxek itsutute inor ikusi ez ta hareri saludau ez egiteagattik haserretu ez dakidxon geure peskizen dabilena, arbolari ure ta ure ta txize be botaten dotzana gu zebautearren, generoan komertzialari guardasolak esijiduten dotzazena, toldoen fabrikantie, biseran saltzailie, zubi azpidxen lo dagoen katue, arbolak jeneralien....Horreiri guztidxeri... Eguzkirik ez dagoenien akordaten zarie gugaz? 2011/06/21 - 11:33:04
Sobreak
Buzoi beilegietan sartuten zeittuzen gure aittitte-amamak. Biaje ederrak kontaten zoskuezan gero. Sello elegantea ifini ta handik keia botaten zeurien trenak, barku handi-beteak porturik portu ta inkluso pinta gorri-azulek pintaute abioi intrepidoetan pioneroen antzera itsasoen punta batetik bestera. Buzoiak triste dabiz azkenotan barriz. Orduko biajeak idxe amaittu direz, elektroien desfilea dabil gaur kablean ta airean gora ta behera baie sobreok badekogu zer egina ondino. Ez dekogu gure aurrekoen paper eleganterik, sellorik be ez doskue ifinten baie engomaute segiten dogu. Biajea laburragoa ixiten da, gutariko asko galduten dira bidien ganera, danak ez direz ailegaten, etxeko buzoitik kontainer berdera joaten direz segidan. Batzuk ailegauko dira, karta goxo barik, familian barri barik, erremite barik ta seña barik. Barruen pertsona batzuen izen-apelliduek ordenaute. Ez familikoak ez kuadrillekoak, edo bai. Mensajie bialduten segiten dogu halan da guzti. Hartuten dabenak leiduten ete dakidxen dudan gabiz sarri, baie mensajie botatea lotuten jakie guztidxeri, guztidxeri sikieran. 2011/05/10 - 01:14:04
Plastikoa
Kendu egin behar dala ta kendu egin behar dala. Plastiko guztidxe kendu. Ta ez dago gu kenduko gaittunik. Dana batuten dogu, dan-dana. Jaten dozune, ilusinoa egin dotzun regalue, hau errebiste berau, aparato sofistikauena ta txotxolokeridxe potozorridxena. Karnabaletan be plastikoagaz batute dabiz asko, plastikotik edaten, plastikoan uger akabaten dau batek baino gehidxago. Nor zarean diñoan papela be ez da papela daborduko, plastikoa da. Dirue be plastikoa. Ta kendu egin gure gaittuzue? Bai, letxes! Kontenedore beilegidxek ifini deittuez gu enterrateko, baie iguel laster baten handik atarako gaittuzuez, pentsaute Japonetik datozen neutroi ta protoi ta halangoetatik geuk librauko zaittueguzela. Letxes! Laster baten ez da egongo zuek tapauko zaittuen plastikorik, ta gutako guztidxekaz tapaute be ez zarie librauko. Ta gu haiziek eroanda ibiliko gara batetik bestera, mundue dominaute. 2011/03/22 - 03:18:02
Murailetako guardasolak
Zenbet ta gorago uzkia ageridxago dino errefranak, ta zenbet ta gorago igon inurri gehidxago ikusten direz, ta gurien igoteko horma luziek badagoz, egon. Inoz gorantza aittuten badozue, ikusiko dozue zelan bizi zarien torre handidxen ziudade baten, halango ipoin antxinakoetan edo zientziafizinoko pelikuletan dagozenak lakoak. Imaginazinoa bixidxe dekon batek laino ta ke batzuk sartu ta hantxik ikusiko deittuz nabespazidxalak toreaten deittuzen torreok. Baie latza eukingo leuke iguel halango kotxe bolante batek gurien, gugez estroepezu egin barik airien ibilteko. Txapelaz beteturik dekoguz hormak, antenak gariela pentsauko leuke imaginantiek, burdin garbidxek plastiko azul bategaz tapaute. Ta guardasolak baino ez gara gu: kaltzetin, toalla, kulero ta izeran guardasolak. Baie hor behien dabizen inurridxentzat, batzuentzat behintzet, inoz gorantza aittuten daurienentzat, euren fantasien guardasolak be bagara, geure ziudade fantastikoan muralletako guardasol atomikoak. Inurridxen planetako arbola horizontalak. 2011/01/23 - 23:01:04
Guardasola
Zaharra naz ni, ta gure artien gitxi ixiten garez edade batera ailaten garezenak, baie hamen gure herridxen guardasol zaharran bizitzien modukorik ez dago. Baltzak ixiten gintzezan danok lehenago, gogorrak ta handidxek, tenporal latzenari eustekoak edo, uren lagunek ta kontraridxoak batera. Ez gintzezan ixiten jaube askokoak, bakotxak berie ta ha bizitze guztireko, kertena gantxokoa ta aterri dagoenien besoan eskegitte. Familikoak. Baie ailegau zan denbora bat guardasolantzako aprezidxoa galdu egin zana. Txikidxek egin zirien batzuk, esku baten sartuteko modukoak, baltzan errespetua galdu ta koloriek ta estanpauek sartu zirien, kertenari gantxoa kendu, botoiek ifini... Lehenago paragueron baten edo mahai baten bazterrien eskegitte suertaten gintzezela, arkaleri kontaten geuntzazan familiako kontuek trasto baltz-zahar-handidxok. Oin, hamen nago, supermerkao bateko paragueroan, kanpoan aterri, kuadrilatxua juntau gara: baltzak, zuridxek, trasnparentiek, raiakoak, athletic-enak, banku bateko propagandakoak ta txikitxu granate bat. Familidxegaitik preguntau ta inok ez daki nona dan, nok ekarri daben akordaten ez danik be badago, hamen noztanik dagoen bez. Hameka eskuk ibil gaittuez gehidxenok, euridxe bada hartu, ta aterri dagoenien itxi, edonun, edonogaz ta edonontzat. Zabaldu barik itxi, ondo ziketu barik, ugertuten hasi direz asko familidxe ezetu barik. Kanpoan aterri, euridxe ta edurre atzera hasteko deseaten gagoz, nonok oratuten doskule sentiduteko sikieran. 2010/12/23 - 01:36:04
