Ahuntzaren Eguerdiko Doministikua

L'esternut de migdia de la cabra

Aita Ikusezinen Alkartea

Aita Barri Euskaldunen alkarteaz zuetariko asko gogoratuko zarie, noski. Ahanztezina (ahunztezina) izan zan haren ibilbidea, Korrikaren 16. edizioagaz batera, gitxi gora-behera, amaitu zana. Julen Gabiria izan zan alkartearen ohorezko lehendakaria, eta orain dala aste batzuk "Nire aita ikusezina da" liburua kaleratu dau, intentzino deklarazino erabatekoa. Alkartearen beteranook, nostalgiaz jota, geure errautsetatik berpizteko aukera itzela ikusi dogu geure Biblia izan leikeen liburua hartuta. Are gehiago, gaurko egunkariak dakarren Onintza Enbeita jenialak idatzitako "Ama" artikulua leidu ostean: "Amak eman zidan bularra, eta haren zilbor hesteari lotuta jaio nintzen; baina horrek ez du esan gura bizitza guztian amak aitak baino hobeto ulertuko gaituenik. Nik gauzak okertzen direnean behar dudan altzoa aitarena da. Kontsolatzen nauen presentzia isila aitarena da, eta askotan amari, maitasun handiz, zelloa jarriko nioke ezpain itxien gainean".Asko gara, bat egin daigun!!!!  2012/01/08 - 17:34:04

Ahaztu (II)

"Twist" liburutik (Harkaitz Cano; Susa, 2011) hartutako pasartea:- Zer gertatu da aita?- Itzuli egin nahi nitian liburutegian. Gaur zuan azken eguna, ulertzen? Ez zagok liburu hauen mailegua gehiago luzatzerik.- Eta zergatik ez dituzu itzuli? Nahi duzu biok joatea orain?- Okerreko lekura etorri nauk, Diego. Correoseko ilaran jarri nauk zain, mostradoreraino heldu nauk, liburuok postaz bidali behar nituela sartu zaidak kaskezurrean.- Despistatu egin zara, hori da dena. Liburuak utzi eta bakea.- Ez duk ulertzen, Diego: sinetsita nengoan liburuak posta paketeak zirela. Ordu erdiz egon nauk txanda noiz ailegatuko... Postetxeko langileak durduzatuta begiratu zidak. Konturatzen al haiz zer esan nahi duen horrek?Arraroa zen norbere buru-gaixotasuna norberak antzematea, dementziak ia beti baitzekarren berekin autoengainua. Ez zen hura izan Gabriel Lazkanoren kasua, eta aspaldian etxekoek zein arreta gutxi jartzen zioten agerian utzi zion horrek Diegori, aitari modu kontzientean gaixotasun hura bizitzeak zenbat eta nola eragingo ote zion neurtzen saiatzen zen bitartean, nahiko izututa.  2012/01/05 - 06:00:05

Saiatu

Atzo Aieteko jauregian egon nintzen, eraikinaren barrualdean lehenengo aldiz, eta horretarako arrazoia "Saiatu" taldearen Gabonetako ekitaldi ederra izan zen. Beste batean hitz egingo dizuet lasaiago ekipo honek egin (eta egiten segituko) duen zerbitzu ikaragarriki ederrari buruz, baina momentuz kontatuko dizuet atzoko ekitaldian doluaz eta Eguberri honetan askok edukiko dituzten (ditugun) aulki hutsei buruz jardun genuela. Jauregian, profesionalez gain, pazienteen senide asko egon ziren, eta batzuk animatu ziren euren sentimendu eta bizipenak konpartitzera.Atzo Julio Gómez izeneko mediku eta pertsona handia ere ezagutu nuen, baina berari buruz ere beste batean eta lasaiago berba egingo dizuet. Bitartean, lagako zaituztet atzo banatu ziguten testu politaren hitzekin. Gustatu zaizkizue. Eguberri on guztioi! Bereziki aulki hutsa(k) edukiko d(it)uzuenoi!Heriotza ez da ezer ez, ni beste aldean nago besterik ez. Ni naiz ni, zuek zarete zuek. Zuentzat izan naizena, beti izango naiz aurrerantzean ere.Deitu beti deitu izan nauzuen izenarekin. Hitz egin niri beti egin duzuen moduan. Ez erabili tonu desberdinik, ez serio ez tristerik. Jarraitu barre egiten elkarrekin barre egiten genuen gauza berdinekin.Otoitz egin, irribarre egin, nitaz pentsatu. Geure etxean nire izena ahoskatuta izan dadila beti egin izan duzuen moduan, ez enfasiarekin ezta angustiarekin ere.Bizitzak esan nahi du beti esan nahi izan duena, beti izan den ardatza, haria ez da eten.Zergatik zeuen pentsamenduetatik kanpo egon? Soilik zeuen bizitzetatik kanpo nagoelako?Zeuen zain egongo naiz, ez nago urruti, justu bidearen beste aldean hain zuzen ere.Charles Péguy.  2011/12/20 - 15:55:03

Ahaztu

Gaurko egunkarian argitaratua, Onintza Enbeitak idatzia:Ez ahaztu alzheimerraz izan zen atzoko leloa, eta ni, nahi gabe, amama Klaraz gogoratu nintzen. Duela hogeita bost urte atzeman zioten gaitza, eta inork ez zigun garbi esplikatzen zer ari zitzaion gertatzen buruan. Egun batean diruak zertarako balio duen ahaztu zitzaion, eta gauza arraroak egiten hasi zen. Elizara eramaten genuen domeketan, eta meza osorik kantatzen zuen, baina nola gure izenak ahaztu egin zitzaizkion, ez zuen jakiten elizara norekin joaten zen esplikatzen. Gau batean hitz egiteko gogoa joan zitzaion, eta ez zigun berbarik egin sei urte luzez. Bere kabuz jateari eta edateari utzi zion, fardela ipini behar izan genion bere parteak ondo gordetzera ohituta zegoen emakume bati. Nortasun handiko emakume izandakoa sekulako karga izan zen guretzat bederatzi urte luzez: etxetik alde egiten zigun, eta inoiz ez zuen bueltarako bidea bere kabuz aurkitzen. Hurrengo sei urteetan presentzia soila izan zen, ohean geldi eta isilik. Begirada, berriz, non dagoen inoiz jakingo ez dugun mundu batean galduta. Alzheimerra krudela da: gaixoari guztia ahantzarazten dio, baina zaintzaileen memorian betiko gelditzen da. Ulertzen ez dudana da, halako gaixotasunak gero eta ohikoagoak diren gizarte honetan, heriotza duinerako aukera legezkoa ez izatea.  2011/12/15 - 21:40:05

"Gure bizitza gurea da, heriotzan izan ezik"

Luis Montes Severo Ochoa Ospitaleko (Leganés/Madril) medikua da, bai eta "Asociación Derecho a Morir Dignamente" (DMD) elkarteko presidentea ere. 2005ean salatu zuten bere zerbitzuan gertatutako "homizidio" kasu batzuengatik, baina 3 urte geroago errugabetzat hartu zuen auzitegiak, kasu horiek praktika mediko normalaren barruan zeudela iritzita.Bihar (19:30) Donostiako Londres Hotelean hitzaldia emango du heriotza duin eta onari buruz, eta berarekin batera Maite Olaizola egongo da, Zainketa Aringarrien zerbitzuaren arduraduna dena, Donostia Ospitalean. Sarrera doakoa da, baina izena aldez aurretik eman behar da posta elektronikoz ('dialogos@komunikazioa.org') edo telefonoz (943 00 73 56/59).Honen haritik, Montes doktoreari elkarrizketa egin diote " Diario Vasco" egunkarian, hortik atera ditut testu honen izenburua eta hemen azpian uzten dizuedan pasarte hau: "La muerte es un hecho inevitable, pero dentro de lo que cabe se trata de hacerla lo más confortable posible. Fundamentalmente, una buena muerte significa que se respeten los valores del paciente, cómo quiere que sea su final de la vida." Bestela, bihar ere bai (18:00) Gasteizko "Centro Sociocultural de Mayores de Coronación" delakoan (Arriagako ataria, 14) "Muerte digna y documento de voluntades anticipadas" izeneko hitzaldia emango dute DMD Euskadi-ko kide batzuk.  2011/12/13 - 07:40:02

Real "Pop" Sociedad

Rock eta folketik haratago euskarazko musikan pop eta bestelakoak entzutea mesedegarria da, ados. Aberasgarria da, dakord. Baina nago Baskistanen gero eta poperoagoak garela orokorrean, eguraldi kontuetan adibidez. Euria ez da "cool" anymore, modan dago esatea "nik argia behar dut, eguzkia ikustea". Gero eta sofistikatuagoak gara. Gero eta abduzituagoak. Planeta hondatzen gabilz baina geu terrazetan egon gaitezke azaroan. Wow! D lujo! Futbolean be gero eta poperoagoak gara. Lehenago euria egitea aldeko puntua zen "Iparraldeko" taldeentzat etxean jokatuz gero. Gaur egun ez da ohikoa euria egitea, eta geure jokalari maiteak jada ez dagoz ohituta euriari, noski. Ganera kanpoko jokalari pilo bat ditugu gaur egun, gero eta poperoagoak horiek be. Eta orain adi mesedez! Sinplifikazino handia egingo dot, baina hor doia: Donostia eta Gasteiz musikalki uri poperoagoak dira Bilbo eta Iruñea baino, eta futbolean be islatzen da neure ustez. Tumatxa! Pop bigunagoa eta azalekoagoa baldin bada, holakoak dira Erreala eta Alabesa be, geu Lelengo Mailan baina beti Bigarrenaren mehatxuagaz ganean, eta "arabarrak" Bigarren B Mailan itota. Poperoak dira jokalariak eta entrenatzaileak, bigunak eta txispa gabekoak, eta are bigunagoak eta txispa gabekoagoak zaleak. Konbinazino perfektua porrota bermatuta egoteko. Bilbon, aldiz, lehengo egunean hamaikagarren gau epikoa bizi izan eben katedralean. Aspaldiko partez edukitako euri jasarik handienaren azpian eta kemena eta indarra erakutsi zituzten munduko talderik hoberenaren aurka, ixa-ixa garaitu ebena. 1980ko hamarkadan lez lehoiak gaur egun be euriagaz ohituta dagoazala eta euren onena ateratzen dabela pentsauko eben kuleek. Egia izan barik, bistan da Atletixaren jokalariak, eta zer esanik ez zaleak, geu baino rokeroagoak dirala. Geuk ez deukogun txispa eta gitarra akorde tinkoak eskaintzen dituzte. Eta Iruñean, harmailetan behintzat, antzeko rokerotasuna antzematen da be bai. Inoiz baino gehiago, aupa Real!  2011/11/10 - 23:19:02

Zahartzaroaz

"Osatzetik Arintzera" atal berri hau gaur estreinatuko dut bestelako kontuekin, ahuntzaren eguerdiko doministikuaren balioaz haratago doazenak, bizitzaz eta heriotzaz, osatzeaz baino zaintzeaz, laguntzeaz eta arintzeaz. Estreinaldia aspaldiko partez zahartzaroari buruz irakurritako testurik borobilenarekin egingo dugu, Onintza Enbeitak "Berria"-n argitaratukoa:"Lehen, zaharra hitzak ez zeukan euskaraz konnotazio txarrik; azken batean, saihestezina da denbora pasatzea. Gure amama Benitak goizero eskatzen zuen orrazteko, eta kolonia franko bota ondoren, etxeko atarian esertzen zen lasai. Amama Ramonak iloben ilobak ikusi zituen jaiotzen, eta presa handirik gabe zegoen heriotzaren zain. Armairuan gordeta zeukan hilkutxan jantzi ziezaioten nahi zuen arropa, eta etxeko ilobarik zaharrenari gogorarazten zion tarteka. Aitita Patxik lasai eman zituen azken urteak, bere gaixotasunaren jakitun: etxe bueltan ibiltzen zen pauso laburrean hara eta hona, urrutirako ametsik gabe. Zaharrak ziren, eta munduko egunak amaitzen zituztela esaten ziguten inolako larritasunik eta enbarazurik gabe. Orain zaharrak trapuak bakarrik direla esaten dugu, gaztelaniaz esaten duten lez; liftingak egiten ditugu inork ez igartzeko zenbat urte ditugun; arineketan gabiltza heriotzak harrapa ez gaitzan; ez dugu pentsatu ere egin nahi munduko egunak amaituko zaizkigunik; egun bat osorik edo ia osorik etxean pasatzen badugu, antsietateak jotzen gaitu; laurogei urterekin hiltzen direnak gazte hiltzen direla esaten dugu, zahartu direla ez onartzearren. Pena ematen dugu!"  2011/11/06 - 22:24:03

Dana guzurra da

Atzoko derbian hiru gol izan ziran, hiruetatik bat jokalari bizkaitar batek sartu eban, baina txuri-urdinez jantzita. Beste biak espainiar zuri-gorri famatu batek sartu zituan. Giputxiak bilbotarren aurka? Baita zera be! Ganera, gipuzkoar mordo bat Athletic-zaleak dira, "bilbotarrak" beraz? Ez horixe.Bestela, bizkaieraz (mendebaleko euskaraz) natural-natural eta eder egiten dabe Errealeko 5 jokalari eta erdik: Eñaut Zubikarai eta Iñigo Martinez ondarrutarrek, Ion Ansotegi berritxuarrak, Mikel Gonzalez arrasatearrak eta Asier Illarramendi mutrikuarrak. Markel Bergarak, Elgoibarko moduan, erdi bizkaieraz erdi gipuzkeraz egiten dau. Athleticen, Koikili Lertxundi otxandioarra kenduta, jokalari zuri-gorri euskaldunek gipuzkeraz edo batuaz egiten dabe. Realak 5 - Athletic-ek 1.Dana guzurra da. Dana probintzianismo zoldatsu eta nazkantea da. Aupa Real!  2011/10/03 - 22:22:02

Pazienteei gaixotasunik ez eukiela amets egiteko esaten eutsen osagilea

"O señor Ramón era cazador, e albéitar aficioado, mui dado a recetar sinapismos e coñac tres cepas. Creía nas virtudes da chuvia de maio e do crecente. Tamén aconsellaba ao enfermo que soñase que estaba sano: - Soña que sanache e que me botas unha carreira!E pra dar ánimos ao doente, botaba a correr camiño adiante, dando de cando en vez unha volta enteira no áer, coma bailarín de mérito. Algunhas veces, soio con iso, o doente xa sanaba. Cobraba en café que, como decía, era máis limpo que cobrar en diñeiro".(*)Paziente guztiei ezin deutsezuz holako erokeriak planteadu, burutik jota zagozala pentsatzea eta zeugan konfiantza guztia galtzea ez badozu nahi behintzat. Baina beti dago pazienteren bat ordurako konfiantza guztia deukola zeugan, egiten dozuna egiten dozularik, eta erokeriei eta ametsei bildurrik ez deutsena. N.A.S., esate baterako. Ospitalean egoala, behin amets egin eban San Joanak zirala, Arrasateko jaiak alegia, eta Pello (geure antxumea) han egoala beragaz. Ospitalean gaixorik egoan, baina amets egin eban osasuntsu egoala, eta Pellogaz juten zala barraketara eta mota guztietako aititekeriak egiten zituala litxarkeriak emoten eta abar. N.A.S.-ek ez eban Pello ezagutzen, argazki pare batean ikusita ez bazan. Baina geuk biok harreman sendoa geneukan, eta diruz ez eustan ordaintzen, noski (osasungintza publikoan egiten dot lan!). Baina Extremadurako produktu goxoak eskaintzen eustazan bere etxera bisitan juten nintzan bakoitzean, hilabetean behin alegia. Esan leikegu beraz pernil, txorizo eta ardaoagaz ordaintzen eustala. Orain dala urte batzuk hil zan, eta ezin deutsat esan lasterketa bat egiten genduala amets egiteko. Baina N.A.S. hori esateko paziente egoki-egokia zan. (* "Xente de aquí e de acolá". Álvaro Cunqueiro. 1961. Berrargitaratua 2006an. Neure lagun min Jose Ramonek oparitua.)  2011/08/16 - 18:34:09

Auria da-ta

"Auripean baino, nehoiz ez da herri hau hain eder, hala nola Iratiko xendretan, lainoen grisa pago azalenarekin ezkontzen denean. Euskal Herria, eguraldi aldetik bederen, Kalifornia bailitzan saltzen dutenek publizitate gezurtia egiten dute argiki. Euria. Ebia. Uria. Auria."Anfibioen armairutik urten dau Itxaro Bordak, ondo etorri ba neska! Noz eta uda busti eta leun honetan, euskal abduzituak marmarrean eta biraoka dabilzanean eguzki eta beroz gosetuta. Noz eta Somalian ez ezik munduko bazter mordo batean be euriz gosetuta dabilzanean. Geu oporretan goiaz, gentlemen and ladies, Penintsulako mendebalderuntz, Sanabria eta Portugalgo iparralderuntz, pakeaz gosetuta. Norvegiar herria eta euren pake galdua gogoan.Hordago ttipirat! Até logo, meus!  2011/07/25 - 07:32:06