Ahuntzaren Eguerdiko Doministikua

L'esternut de migdia de la cabra

Juan Malilloren esanak

Oraindino ez dakit entrenatzaile ona edo txarra dan, denporak esango dau. Taldea Lehen Mailara igoz gero, "buenillo" izango da, noski. Bestela...Kontua da lehengo egunean Juanma Lillok deklarazino interesgarriak egin zituela, "The Daily Basque"n irakurritakoak, Anoetako "txistulariei" zuzendurik: "Cuando el p�blico silba a un jugador, nos silba a todos. Esto no ayuda a competir y, por tanto, tampoco a la consecuci�n de buenos resultados. Pero los que silban ya lo saben y son conscientes de ello."Juanma dagoeneko konturatu da Anoetako publikoa munduko hoberena ez dala. Ez da munduko bigarren hoberena be. 2008/05/05 - 17:50:05

Com un gos verd

Herrialde berdeetan gero eta herritar abduzitu gehiago bizi dira, herrialde orlegietan gero eta euri gitxiago dagoen hein berean, ziur aski. Txikitan, Lesakan bisitan gengozan batean, aitaren lehengusina abduzitu bat kexaka ebilen euria egoalako. Orduan euria gehiagotan egiten eban, orain dala hogei urte, eta herritar anfibio gehiago bizi ziran Lesakan, Baskistanen orokorrean, eta Asturiasen, Galizian, Eskozian eta abarretan, susmatzen dot. Egun hartan, aitaren beste lehengusina batek, anfibioa danak, ahiztari erantzun eutsan euria zala berdetasunaren truke ordaindu behar genduan saria. Orlegitasunaren ordainsaria dala, alegia. Berba haietaz ez naz ahaztu, ikusten dozuenez, aitaren lehengusina anfibioagaz kontu honetan erabat ados nagoelako. Baina gero eta gehiago dira herrikide abduzituak, neuk uste. "Euria gorroto dot!" Inguratuta bizi gara txakur orlegiak. "Hau da eguraldi txarra!" Geureak egin dau. "Urak zapuztu deuskuz oporraldiak, hau nazka! Hobe geneukan Katalunia aldera joatea. Costa Bravan eguraldiak ez deutsu hutsik egiten. Eguzkia jaun eta jabe, udan legez neguan be..." Eta hauxe da asteotako arazoa Bartzelona aldean, eguzkia jaun eta jabe dala udan, udabarrian, udagoienean eta neguan. Eguraldi "onak" jota dagozala.Aurreko astegoienean Barnan egon naz eta, orduan bai, abduzitu askok be pozez hartu dabe egunotako euria. Gorriak ikustean euria gustuko dabe abduzituek, hara besteak! "Aturem el trasvasament? No, gr�cies. Visca la pluja i la mare que la va parir!" Neu, bestela, pozik nago Pellok "euria" (edo antzeko zeozer) esaten ikasi daualako "eguzkia" baino lehen. Pello genetikoki anfibioa da, internauta maiteok! Tira, inguruneak (neuk) be agian eragin deutsagu, baina laga ilusinoak egiten... 2008/04/22 - 18:25:07

Bilboko euskaldunak

Jente eleganteak ingelesez egiten dauala Aberdeenen eta Glasgown, eta ez gaelikoz, gauza jakina da. Bilbon be, noski, se�orito eta se�oritek gazteleraz berba egiten dabe, aspalditik. Halandabe, Ebaristo Bustintza "Kiriki�o" idazle ma�ariarrak ezustekoa hartu eban Botxoan 1915ean, "Bilbaoko euskaldunak" idatzitako testuan kontatzen dauan legez:Arai�egun goiz-erdian jagi ta urten nintzan etxetik nire adiskide zar eguzki jaunagaz aldi bat igaroteko; joan nintzan ibai ondotik Olabiagarai�o, an igon aldaztxo bat, eta sartu Erruki-Etxeko (Samames) zugazti gerizpetsuan. (...) Alako batean ni nengoan aulkiaren urrengokoan jesarri ziran andere�o (se�orita) gazte bi, amasei ogeira bitartekoak, politak, apaindo jantzita, ta txor-txor-txor ba eragoioen alkarregaz barriketan. (...) Adi jarri nintzan eta... bai gizonak! euskeraz eben euren jarduna andere�o apain areek, eta euskera gozo-gozoa gero. (...) "Emakume bik euskeraz itz egin dabela ta, orrenbeste zarata?" esan lei bat-edo-batek; eta nik darantzutsot: Bai, zarata andia, geure bizi guztian ikusi ta ikusten dogulako se�orita ta se�oritoak eta euron antza artu gura daben guztiak beti espai�eraz itz egiten dabela."Erruki-Etxetik" eta "Samamesetik" gertu eta pasarte hau gertatu baino urte batzuk lehenago, 1908an, "Basurtuko Ospitale Zibil Santua" inauguratu eben. Aurton, beraz, 100. urteurrena ospatzen dabilz, eta ospakizunen barruan Osasungoa Euskalduntzeko Erakundeak urtero antolatzen ditu Osasun Jardunaldiak (dagoeneko 18garrenak!) Bilboko ospitalean egingo ditu, Basurtuko Euskera Batzordeak lagunduta. Aurtongo gaia "Gaixotasun Kutsakorrak" izango da, eta dirudienez beste urte batzuetan baino jendetsuagoak izango dira, publizitateak eta gaiak lagundurik. Kontua da orain dala 100 urte osagileek jente elegantearen multzoa osatzen ebela, se�oritoak alegia, eta nekez egingo ebela gazteleraz baino. XXI. mendeko hasikeran gauzak ez dira larregi aldatu, tamalez, baina ez dot uste orduan bezain eleganteak eta se�oritoak garenik, eta apur bat euskaldunagoak bai gara, behintzat. Kontua da "Kiriki�o"k ezusteko are ederragoa hartuko ebala "Samames" inguru horretatik aurtongo urrian igaro balitz eta geure jardunaldietara etorriko balitz.Kontua da idazle eta filosofo botxotar-salamankar ospetsu hark huts egin ebala orain dala 100 urte egindako profezian ("El vascuence no puede acomodarse a la vida moderna (...) Bilbao hablando vascuence es un contrasentido (...) El vascuence se extingue (...) Enterr�mosle santamente"). 2008/04/09 - 11:00:07

Aita barri euskaldun baten memoriak (XVII)

Hauxe da hamazazpigarren kapitulua eta pentsauko dozue, neuk legez, noz arte? Oso argi ez deukot, baina ziur aski bigarren umetxoa munduratuz gero aita barria izateari lagako neutsan. Hortxe dago muga...Bestela, aita euskaldun eta blogari batek komentau dau ez dodala hainbeste blogeatzen azken aldiotan, eta egia da azken mezua orain dala egun batzuk idatzi nebala. Aste Santuan, halandabe, inspirazino iturria topau dot, oporretan askotan gertatzen dan legez. Eta aurkikuntza Pontevedrako "Michelena" liburudendan topau neban: 'Diario dun pai acabado de nacer' ('Aita jaiobarri baten egunkaria ' ). Izenburu erakargarria bada, kontrazala be ez da makala: Berton, egilea (Henrique Alvarellos) kazetaria dala azaltzen dabe, haurdunalditik umeak (Pablok) 5 urte bete arteko garaia kontatzen dauala, aitatasunari buruz hausnarketa egiten dauala, eta egilearen aita tarte horretan hil egiten dala. Ufa! Erakargarriegia ez irakurtzeko. Eta horixe egin dot, eta ganera orrialdeetan zehar topautako kointzidentziak are gehiago izan dira, behin baino gehiagotan neure burua islatuta ikusi dodala alegia.Betiko moduan, pasarte batzuk ipiniko deutsuedaz, zuek be dastatzeko. On egin!"A baixa laboral para o pai dura tres m�seros d�as" (gaur egun uste dot 15 egun ziztrin dirala, wow!)."No fogar, nos primeiros d�as , un at�pase bastante desnortado" (...) "Os pais quedan f�ra de sitio nesta etapa. Encaixados entre a intuici�n sempre r�pida da nai do beb�, e as resoluci�ns con carga moral e medallas de veterana da sogra. No medio, o pai, un ningu�n (...) Un corre o grave risco de ir menguando at� se converter no mero paseante oficial do fillo, ou no responsable de baixar as cacas ao colector. Contra isto, quen queira vivir realmente a vida do neno, ten que loitar."Denporan aurrera, animaliei buruzko dokumental bat semegaz ikusten dabilela: " Do pap� non din nada, fillo. Nin os estudosos dos animais nos contemplan". Haren aita hiltzean: "O teu av�, fillo, meu pai, xa non vai volver. (...) Son un orfo". Eta: "A inmortalidade tam�n � continuar as obras daqueles que xa non est�n". Aita-hizkuntzari jagokonez: " Dende que naciches, fillo, tiven claro que s� che falar�a en galego. O resto do mundo xa se encarga de converterte en biling�e ou triling�e, que a sabedor�a non ocupa lugar". Eta azkenik: "� unha decisi�n que hai que tomar, educar ou non o fillo na relixi�n (...) Un cami�a na heterodoxia, na espiritualidade sen ritos, e isto � dif�cil de transmitir por agora (...) F�lolle de Xes�s (...) Visitamos unha igrexa de cando en vez e Pablo mira moi fixamente para os enormes crucifixos." 2008/03/30 - 22:22:15

Sekula ez barriro

"Houbo un tempo, non demasiado lonxano, no que "prestige" significaba iso mesmo: prestixio. Por iso serviu para bautizar glamourosos hoteis, (...), restaurantes afrancesados, elegantes tendas de luxo (...) cousas capaces de compartir os seus nomes e so�os co dun puto barco petroleiro. Agora "prestige" significa outra cosa, � sin�nimo de (...) gomina, peste, estupefacci�n, insulto � intelixencia, frustraci�n, cabreo, salvaxismo, repulsa, "o do bigote", mentiras, fracaso, morte... E, por suposto, desprestixio. Moito desprestixio." (Xos� Lu�s G�mez).Bost urte baino gehiago igaro ondoren, hondamendi haren arduradunari ez deutsa lotsarik emon Espainiako presidentetzarako hautagai izateko bere burua aurkezteak. Ospe-galtzea ekarri behar eutsan, "desprestixio" ikaragarria, baina hankabiko askoren memoria oso urria ei da.Neuk ez dot ahazten (oso herratsua bainaz), eta txikira hamaikagarren hordagoa bota nahi dot: Espainiako buruzagitzan beste galiziar eskuindar eta espainiazale bat egon zan orain dala urte asko. Beste bat? Nunca mais! 2008/03/07 - 09:56:06

Bost une gogoangarri

Zazpi hilabete izango dira aita hil zala, eta aspaldi honetan berari buruz zeozer idazteko gogoagaz nabil. Lehengo egunean, Joxe Aranzabalek hariaren muturra erakutsi eban, eta hortik tiraka hamen doiaz neure bost une gogoangarri, neure omenezko doministikua:Txalupa motordunaBost urte edukiko nukeen aitak txalupa motorduna erosi ebanean. Askotan ez eban erabili, eta urteekin saldu behar izan eban. Baina neuk behintzat ondo gogoan deukot txangotxo bat, Lekitxon, ugarteari itzulia emon geuntsanean. Ondo gogoan deukot aita zenbat miresten neban, atzealdean bera gidari zihoala, aurrealdean anaia, arreba, lehengusua eta ez dakit zein gehiago eroaten.1981eko apirilaren 26aEgun hartan 10 urte bete barik nengoan, baina dagoeneko orain baino are forofoagoa nintzan kontu txuri-urdinei jagokienez (imajinatu!), han diasporan bizi ginala. Urduri-urduri nengoan Errealak historiako bere lelengo liga txapelketa irabazteko aukera eukalako. Azken partida zan, Xixonen. Gurasoek ez ninduten irratia entzutea utzi, nerbioak ebitatzeko, baina eurak partida jarraitzen baebiltzan, eta 1-1ekoa esan eustien, uste dot lehen zatia holan amaitu zala eta bardinketa balekoa zan. Gero ixiltasun luzea egon zan bigarren zatian, neu adi-adi nengoanez gurasoek zer esango. Sportingek sartutako 2-1ekoa azken momentuan esan eustien, jada galdutzat emonda egoanean. Lur jota nengoala, amak dutxa bat hartzeko esan eustan, eta horixe egin neban. Bitartean, partida ez egoan amaituta, eta aitak ezkutuan irratia entzuteari jarraitzen zion azken momentu arte. Zamorak gola sartu ebanean "goooool!!!" ozen bat bota eban eta arrapaladan komunean sartu eta tinko besarkatu ninduen. Une zoriantsuagorik! Gabean, lelengo aldiz "Estudi Estadio" ikusten laga ninduten, programa oso berandu arte izaten bazan be. AitorpenakApur bat aurrerago, hamalau urte inguru edukiko nebanean eta oraindino diasporan bizi ginala, bidaia luze bat egin neban autoz aitagaz, Valladolidetik Bilbora edo Bilbotik Valladolidera. Orduan kontau eustan zelan lanean eskaini eutsan Mexikora bizitzera joatea, Banco de Bilbaok han bulego bat zabaldu behar ebela-eta, eta zelan dirutza handia irabaziko eban baina familia getto moduko batean bizi behar izango ginala, zaindariekin eta guzti, eta ezetz esan eban azkenean. Aita miretsi egin neban egun hartan barriro, lanaren aurretik geu ipini izatearren. Halaber, egun hartan heldu sentidu nintzan.Fan number oneAita bere lanean bikaina izan zan, oso pertsona argia eta langilea zan, "self-made" horietakoa. Neu lanean hasi ondoren, ordea, bera bihurtu zan neure "fan number one". Amonak be ez eban hainbeste puzten neuk egindakoa, berak baino. Eta horrek izugarri pozten ninduen.Azken kapituluaIgaz, tartean buruko tumorearen aurka borrokan egoala, ulertzeko gaitasuna galdu barik baina berba egiteko askotan trabatzen zala, kontau geuntsan bigarren umetxoaren bila hasiko ginala. Sekulako poza emon geuntsan. Hura ezagutu barik hil zan, oraindino proiektua be ez da gauzatu, baina bigarren umetxoa etortzekotan aitaren hutsunea barriro izugarriki sentiduko dot. 2008/03/04 - 18:54:04

Bi mila seiehun eta hirurogeita sei

Egunkariek domeketan kultura gehigarria ekartzen daben moduan, "Botxokaria"k be berea badeuko, lantzean behin bakarrik izan arren:Oso aspaldiko partez, "Pelloren Garaian" bigarren aldiz, antzerkira itzuli naz, beste aita barri euskaldun baten konpainian. Barikuan izan zan, eta Arriagan ikusitako antzezlan sendoak ase laga ninduen beste boladatxo baterako. Sendoa izenburutik hasita, "2.666", eta zenbaki misteriotsu horretatik mami are sendoagora, bost ataletan eta bost orduz garatutako istorio mardula, Teatre Lliure talde kataluniarrak eszenaratua. Istorioa Ciudad Juarez hiri mexikarrean gertatutako hilketen inguruan biraka garatzen da, eta laugarren atalean gaia zuzenean eta gordin jorratzen du, modu lazgarrian, eszenatoki ganean aktoresa biluztu eta odoleztatua garrasika ikusleak (gu) hunkituta utziz. Laugarren atala zur eta lur lagatzen zaituen txiste matxista sorta luze bategaz amaitzen da, lau aktorek "bortxatu eta eraildako" aktoresaren aurrean botatakoa. Lehen atalean, bestela, literatura ardatz deuko, asmatua ez dan egile baten inguruan sendo azaldutakoa. Bigarrena osagarri absurdu batzuek zipriztintzen dabe, aurreko hiruetan datorrena aurreratuz. Hirugarrena ikusgarri eta entzungarria da, bizi-bizia, sexua modu ez biolentoan eta zeharka erakutsita. Eta bosgarrenean, aldiz, hilketen balizko egilearen biografia deskribatzen dau, lehen ataleko idazleagaz eta alemaniar naziekin lotuz."2.666" honen egileaz, Roberto Bola�o txiletarraz, ezer ez nekian antzezlana ikusi baino lehen, baina orain ezin dot gauza bera esan. Ez dakidana da Euskal Herrian edo inguruan noz izango dan hurrengo emonaldia, baina aukera badeukozue zoazie ikustera, ondo inbertitutako bost orduak dira eta.Hurrengo geltokia, bitartean, Sevilla da, Max Sarietako hautagaia "Abentura antzokian" euskarazkoa dogula. Txibediamo... 2008/03/04 - 18:54:04

Osasuna, politika, justizia eta lotsagabekeriak

Aspaldiko partez, Osasungintzaren inguruko kontu bategaz natorkizue. Izan be, Osakidetzaren egoera gatazkatsua alde batera lagata, egunotan albiste on-ona jaso dogu.Gogoratuko dozuenez, Leganesko Severo Ochoa ospitalean (Madril) orain dala hiru urte gitxi gora-behera hango mediku batzuen aurka auzibidea hasi eben, Madrilgo Autonomia Erkidegoko Gobernuak (PP) eta "Telemadrid" hedabideak bultzaturik. Akusazioa, erietxe hartako Larrialdi zerbitzuan modu "irregularrean" hiltzen ebiltzala hainbat paziente, "eutanasia" moduko zeozer praktikatzen ebiltzala akusatutakoak, alegia.Orain, three years later, epaileak absolbitu egin du Montes Dr. (zerbitzuburua) eta taldekide akusatuak, inongo deliturik ikusi barik. Albiste ona, zinez, egindako kaltea apur bat arintzen dauana, baina agerian laga dauana helburu politiko batzuk lortzeko batzuk zer egiteko gai diran. Are gehiago, egunkariak eta arlo askotako taldeak (18/98), talde politikoak edo lehendakariak kriminalizau ez ezik, batzuk (betikoek) arlo delikatu baino delikatuagoetan sartzeko lotsarik ez deukie. Heriotza eta atzera bueltako gaixotasunen aurrean osagile batzuk hartutako ohiko bidea (Leganesen ez ezik Bartzelonan, Bilbon, Parisen eta Hong-Kongen edozein medikuk egiten dauana) politikari batzuen arabera delitua da. Halandabe, pertsona baten azken orduak modu duinean eta sufrimendu barik igarotzeko emondako tratamendu lasaigarri eta aringarriak ez dira, inondik inora be, eutanasiaren praktikak, ez eutanasia aktibo ez pasiborik. Geure ospitale txikian, Debagoienekoan, ohiko praktikak ditugu Leganesen egindakoak, eta neure ibilbide laburrean Gurutzetan eta Donostian be ikusi eta egin izan ditut. Etiko edo moralki arazorik ez egoala baieztatu eustan behin lankide batek, hasikeretan, ultrakristau talde batekoa berau, zalantza txikiena be uxatzeko aldera. Sarritan egiten doguna eutanasiagaz zerikusirik ez deukola insistiduz.Montes medikuak eta taldekideek hainbat gauza ezin izango dabe berreskuratu, epaia aldekoa izan arren, baina pozten naz behintzat gizartearen aldetik (hainbat paziente eta senideak barne) jasotako alkartasuna dala-eta, hori baita epaiagaz batera gauza handi-handia. Alkartasunezko doministiku hau, jakina, eurei dedikaturik dago. 2008/03/04 - 18:54:03

Oskar2

"Eguraldi txarra. Hala esaten diote eguzkia zeruaren jaun eta jabe ez den edozein eguraldiri, Euskal Herri berdea, euskaldunak emandako hitzarekiko leialtasuna bezain kontu zahar eta ia mitikoa nonbait."Xabier Montoia ("Euskal Hiria Sutan", 383. orr.).Berba jakintsu hauekin batera, hamen doia txikira botatako hamaikagarren hordago orlegia: Eguraldi txarra? H2O-tarrilean oskar-2! 2008/03/04 - 18:54:02

Iturriak