EtnoMet (Aroaren berbaroak)
Maiatzeko zazpi egun zazpi hilabeteren lagun
Hemendik hartua Maiatzean eguzkia azaldu eta gailenduz gero, erraz asko egiten du gora hozberoak. Euriak eta eguzkiak bateratsu jardunez, Naturak bere eginbeharra anitzez azkarrago egin ohi du. Ez dago batere dudarik ere! Adibidez, neguan aldatutako garia haziagotzen da maiatzean behar bezalako zazpi egunez arteko zazpi hilabeteetan baino. Behintzat, horrelako oharra jasota dugu: Maiatzeko zazpi egun zazpi hilabeteren lagun (erran nahi du, garia, maiatzeko zazpi egunez, obro azkatan dela ezik ez antzineko zazpi ilabetez. Lehengoan komentatzen genuen bezala, ildo horretatik datorkigu maiatza: aro busti-lehorra ezin hobekiago egokitzen zaio hilabete honi, egokitu ere! 2008/05/12 - 21:43:03
Aro busti-lehorra
Ez nabil batere astitsu azkenaldion, ez. Deustuko Kanalaren gorabeherak zereginpeturik nauka buru belarri eta bihotz. Ez da euli kaka, inondik ere! Aurrerantzean sarriago idazten saiatuko naiz, osterantzean eguraldiaren joan-etorriak astindu eta ez naiz gauza izango suspertzeko. Goazen harira. Ez nion zehatz erreparatu Pello Zabalak aztertutako udaberriko garta-denboren kontu ezinago interesgarriari, baina uste dut -oker banago artez nazazue, arren- udaberri ateri eta lehor samarra iragarri zuela, batez ere bigarren eta hirugarren aldietan. Asteon udaberriaren erdialdean gara eta sarri nola edo halako hotzalditxoa izaten da. Aurten ez dirudi hotzetara joko duenik, baina euritara bai, jo ere! Aro busti-bustia antzematen da egunotan, zenbaitetan euri-truxu eta guzti. Hala eta guztiz ere, ez dugu kexa izaterik. Edonoraro ko egun ederrez gozatzeko abagunea izan dugu, bero larria noiz edo noiz. 2008/05/09 - 21:26:03
Masterjaia Deustuko kanalean
2008/04/25 - 14:07:01
Izar-zaparrada: "Liridak"
Theatcher kometa eguzkiaren inguruko bidaia egiten ari dela, hondakinak utzi ohi ditu eta egunotan beraiekin egiten du topo Lurrak. Gaur gauean horren ondorioz unerik gorenera helduko da urteko izar-zaparradetariko bat: Liridak, geure ikuspegitik Lira izartegitik etor bide daitezkeenak, zehazkiago Vega izar distiratsutik, euskaldun askoren ahotan, "Begiurdina" deritzona. Jakina, Begiurdinaren eta meteoroen artean ez dago inongo erlaziorik, baina bien arteko ustezko hurbiltasuna bitxia da oso eta xelebrea urtero jazo ohi diren meteoro-zaparrada guztien artetik. Teatcherretiko hondarrek, hondar-aleak bezain ņimiņoak, eguratsarekin 49 km/h-ko abiaduran talka egin eta deuseztaturik lorratz argitsu eta distiratsua uzten dute, "izar-loka" deritzoguna. Hala ere, aldi bakanetan batzuen batzuk handixeagoak dira eta "Lyrid fireballs" -Lirako suzko bolak- sortarazten dituzte, Artizarra baino distira handiagoa izanik itzalak osatzerainokoak gauza direnak. 2008ko Liridak ez dira bikainak izango, izan ere, Ilargia andre eta jabe izango dugu ortzian eta orduko 3tik 10era bitartean kalkulatzen da. Beste zenbaitetan, 90eraino ere heldu dira! Nolanahi ere, batek daki zer gertatuko den gaur gauean. Onena tontor egoki eta gozoa bilatzea da eta ortziari beha eta beha egotea da, badaezpada! 2008/04/21 - 19:46:04
Apirileko egunek hiru aro
Hemendik hartua, zer gerta ere. Azkenaldion Deustuko Kanalaren kontua dela-eta, ez naiz batere astitsu ibiltzen behar besteko kemenaz blogean idazteari ekiteko. Gaur denboraren biran zirrikitu bat aurkitu eta egunotako aroaren gainean zerbait idaztea erabaki dut atsotitz bat lagun, "apirileko egunek hiru aro". Horixe jazotzen da asteon: goizez, oskarbi eta hotza, eguerdi eta arratsaldez, epeltxo -gaur, kostaldean ia bero izateraino- eta arrastirian lainotsu eta fresko antzean, baina ateri. Zuberoa aldean jasotako beste atsotitz eder batek dioenez, "Gizonak behar ehün urte bizi apirila eder baten ikusteko". Baina, zer ote da apirila eder? Oskarbi eta ateri? Oskarbi, hotza eta ateri? Lainotsua eta euritsua? Haizetsua eta oskarbia? Zenbat-gura konbinazio egin litezke, baina nago hiru aroek erasaten digutenean ez ote den eder, denetarik apur bat, alegia. Ez dago zalantza izpirik ere, lagunak: "Eguzkiz beterik ere, apirila marrantemaile". 2008/04/16 - 19:21:21
Aro lardatsa
Hemendik hartua Bai horixe! Asteon toki berezietan kokatu zaizkigu Antizikloia eta Depresioa, bata Ipar Atlantikoan, bestea Behe Atlantikoan, eta gu tartean. Hori dela-eta, eguraldia zoratu beharrean izango zaigu, inoiz bustia, inoiz ateri, ekaitzak nekez... Hortaz, aro lardats-lardatsa. Ederra, gero, lardats izenondoa! Bestalde, Candido Izagirrek Oņatin egualdi lardakia jaso zuen eta Joxe Landak GARAn sarritan erabiltzen duen terminoa da: "Bihar goizean eguraldia lardats samar egongo da, eta arratsaldean jasotze aldera egingo du". 2008/04/07 - 18:39:03
Urmaela
Tesirako sortu zaidan zalantza bat dela-eta, laguntza bila natorkizue ea zirrikurik zabaltzen didazuen korapilo bat askatzeko. Kontua hauxe da: Behin zuritu duelarik, elurra urtzen hasten denerako urmeldu aditza topatu dut. Ondotxo dakizuenez, urmael berba Harluxet Hiztegiaren arabera, "Lurrazaleko sakongune natural edo kokaleku artifizial batean dagoen urbildu ez oso handia, normalean iraunkorra" da. Beraz, zentzukoa da pentsatzea, nolabait, elurra urtzen denean urmael bihurtzen dela. Nolanahi ere, hitz horren bigarren osagaiari erreparaturik, ez dakit zehatz zer izan litekeen "-mael" zorioneko hori; "-mel" izango balitz, "urmeldu" aditzean bezalaxe, baliteke "bel(tz)"-ekin zerikusia izatea. Adibidez: lurbel>lurmel>lurmen , hau da, "elurrik gabeko lurra", beltz geratzen dena, alegia. Baina, "-mel" ez bada, zer demontre izan liteke "-mael"? Nire katramila ulertuz gero, idatz ezazue zeozer, arren. 2008/04/03 - 12:18:16
Zozomikoteak 2008 eta beste
Behin Aste Santuaren inguruko oporraldia igarota berriz ere prest lanari ekiteko. Mamitsuak izan dira egunok, gero! Hedabideetan nagusitxo izan dira aroari loturiko albisteak: euria dela, elurra dela, urtegiak direla... egunero izan dute komunikabideek zer kontaturik. Behiala naturak orekatzeko joera izaten ei zuen, hots, otsailak maiazten bazuen, martxoak urtarrilduko zuelakoa. Behintzat, halako irudipena izaten zuten gure asabek. Egun, ostera, ustezko klima-aldaketa dela-eta, batek daki! Susmoak bizi gaitu uste hori ez ote den beteko. Usteak erdi ustel, martxoak jator jokatu eta nolabait, neguaren "desoreka" orekatzera etorri zaigu prezipitazioak gehitu eta batez besteko tenperaturak behera eginarazirik. Hilabete horren barruan, munta handiko eguna dugu aro kontuetan, azkenengo eguna, hain zuzen ere, ZOZOMIKOTEAK. Ba ote dabil zozo maitagarria habia atondu nahian. Lapurtuko ote zizkion Martxok Apirili bi egun hilabetea osatzeko? Goizeon - a zelako zartada jaso dudan burmuinean ordu aldaketa madarikatuarekin!- oso ilun ez bazegoen ere, goizak aurrera egin ahala, lainotzenago eta euriago. Azkenean bete egin da esapidea: Zozomikoteak, egun tristeak eta ilunak. Jakingo ote du Naturak gizakiak bihurtutakoa artezten? Arogaiak metatuz doazkigunez, aurreko urteetan agerturikoa hauxe duzue: Zozomikoteak 2005 Zozomikoteak 2006 Zozomikoteak 2007 2008/03/31 - 18:00:16
EUSKADI(n) ERAIKITZEN eta METEOROLOGIA
EUSKADI (n) ERAIKITZEN eta METEOROLOGIA edo tximinia on baten onurak IPAR-HAIZE PETOA Deustuko Kanalaren inguruetan bizi garenok, ohetik jaiki beharrik gabe ere daukagu askotan haizearen norabidea eta indarraren berri. Egunak oraindik argitu ez eta pertsianak dardarka badabiltza; hego-haize indartsua. Usaina baino nabaritzen ez bada ostera, hego-haize makala. Egun argitan, argazkian azaltzen den tximinia horri ezker, ez daukagu leihora atera beharrik eguraldiaren gorabeheretaz azkar batean jabetzeko; Haizearen momentuko ezaugarriek, eguraldi aldaketaren baten gertutasuna eta joera, begirada batetan atzeman daitezke sukaldeko epeletik atera gabe. Zenbat burutapen ez ote dit ekarri tximini horrek. Inguru horretan atrakatu zen Arestiren aleman barkua, ehun kiloko zementu zakuekin. Beti paratuko naiz gizonaren alde! Terralak gogoz jotzen badu, marinelek ez dute arraunean egin beharko. Iparretik badabil; malo. Kea tentetu egin da; aldaketa dator; Ipar-mendebaletik egora beharbada. Tximini on bat inguruan izatearen abantailak. Halere, ez dira hauek tximini honek eguratsarekiko dituen mesede bakarrak. Behar bada sinestezina egingo zaizue, baina orain hamar bat urte, Eusko Jaurlaritzaren diru-sari bat jaso baitzuen enpresak, tximini horretan energia aurrezteko sistema jarri zuela eta. Energia aurreztu, kutsadura gutxitu. Buletin Ofizialean irakurri nuelakoan nago. Horretaz gain, ziur nago noizbehinka datozkigun usaina eta hautsa, osasunerako ere mesedegarri zaizkigula. EUSKADI (n) ERAIKITZEN operazioa eta Ingurumena Sailaren arteko lotura hauek nahiko zabalduak daudela iruditzen zait. Ez da zaila izan behar edozein aktibitate kutsagarriri edo ingurumenaren kaltegarriri alde onuragarririk ikustea, eta kanalean ditugu adibideak. Baina horretaz beste egun batetan arituko gara. Gaur egun esan nahi dudana da, gutxirako daukagula tximinia onbera hori begi aurrean, laster ezkutatuko baitigute EUSKADI (n) ERAIKITZEN operazioaren eraginez, etxe berrien atzean. ANTONIO IRIGOIEN 2008/03/15 - 16:33:23
Egundokoa!!
Deba. Argazkia: Jose Ramon Beitia Olabarri 46/52 Hiru eragilek egin zuten bat Bizkaiko Golkoan horrenbesterainoko erauntsia sortzeko: lehenengoa, itsas-baga, 10 bat metroko olatuak sortarazi zituena. Bigarrena, sekulako haize-boladak, olatutzarrak kostalderantz inguratu zituztenak. Eta hirugarrena, ohi baino itsasgora handixeagoa. Gertatukoa azaltzekotan, Britaniar Uharteen aldean kokaturiko depresio sakonari "leporatu" behar genioke errua; mendebaldetik ekialderanzko bidean, egundoko uhingaitzak sortarazi zituen, batzuen batzuk, 16 metrotik gorakoak, hain zuzen ere. Atlantiko aldeko zurrunbiloaren olatu-oldea goizaldean hasi ginen igartzen euskal itsasertzean: une hartan jotzen zuen haizeak eragindako haize ezin zakarragoak tupust egin zuen itsas-bagarekin eta horren eraginez olatuak harrotu eta harrotu ziren. Eta hori aski izango ez balitz bezala, aipatutako bi kontuei itsasgora zelakoa gaineratu zitzaion. Beraz nahaski ezin lehergarriagoa, bai alajaina! Bazirudien itsasoak irakiten zuela. 2008/03/12 - 16:17:16
